Tư thế gõ phím đúng là khi ngồi thẳng lưng tựa ghế, hai bàn chân đặt phẳng trên sàn, khuỷu tay gập khoảng 90 đến 110 độ sát thân người, cẳng tay gần song song mặt bàn, cổ tay thẳng hàng với cẳng tay, và mép trên màn hình ngang hoặc hơi thấp hơn tầm mắt, cách mắt khoảng một cánh tay. Muốn có tư thế đó, chỉnh ghế trước, rồi tới bàn phím, rồi tới màn hình — đi theo thứ tự này sẽ đỡ phải chỉnh đi chỉnh lại.
Vì sao tư thế ảnh hưởng tới gõ mười ngón
Gõ mười ngón dựa vào vị trí cố định của bàn tay trên hàng phím cơ sở. Nếu bàn quá cao, vai phải nhô lên, cổ tay gập ngược và ngón tay khó vươn tới hàng số. Nếu bàn quá thấp, người cúi xuống, mắt dễ liếc bàn phím, và thói quen nhìn phím quay lại. Nói gọn: tư thế sai làm hỏng cả kỹ thuật, không chỉ làm mỏi.
Người gõ nhiều mỗi ngày như nhân viên văn phòng, sinh viên viết luận, người nhập liệu càng cần để ý, vì một sai lệch nhỏ lặp lại hàng nghìn lần mỗi ngày sẽ thành chuyện lớn. Phần sức khoẻ của người gõ lâu, như mỏi vai gáy hay tê tay, có bài riêng ở mục Soạn thảo văn bản; bài này tập trung vào cách sắp xếp chỗ ngồi để gõ cho đúng và cho bền.
Bước 1: chỉnh ghế
Ghế là điểm xuất phát vì mọi thứ khác đều tính từ độ cao của khuỷu tay bạn.
- Độ cao ghế: ngồi xuống, bàn chân đặt phẳng trên sàn, đùi gần song song mặt sàn, đầu gối gập khoảng 90 độ. Nếu chân không chạm đất sau khi đã nâng ghế cho vừa bàn, dùng một bục kê chân.
- Độ sâu: lưng tựa vào lưng ghế, giữa mép ghế và khoeo chân còn khoảng hai đến bốn ngón tay. Ghế quá sâu làm bạn phải ngồi lùi ra mép, mất chỗ tựa lưng.
- Tựa lưng: phần lưng dưới có chỗ đỡ. Ghế không có đệm lưng thì kê một chiếc gối nhỏ hoặc khăn cuộn.
- Tay vịn: nếu có, hạ thấp hơn mặt bàn hoặc ngang mặt bàn, không để tay vịn đẩy vai lên.
Bước 2: bàn và bàn phím
Khi đã ngồi đúng, thả lỏng vai, để hai tay buông xuôi rồi gập khuỷu lên. Mặt phím (chứ không phải mặt bàn) nên nằm khoảng ngang khuỷu tay hoặc thấp hơn một chút.
- Khoảng cách: bàn phím đặt gần, khuỷu tay ở cạnh thân người chứ không vươn ra phía trước. Nếu phải đưa tay ra xa mới chạm phím, vai sẽ mỏi rất nhanh.
- Chân bàn phím: nhiều bàn phím có hai chân nhỏ phía sau để kê nghiêng. Kê cao phía sau làm cổ tay gập ngược lên khi gõ. Các hướng dẫn công thái học thường khuyên để bàn phím phẳng, hoặc nếu bàn cao hơn khuỷu thì nghiêng ngược nhẹ (phía gần người cao hơn) để cổ tay giữ thẳng.
- Chuột: đặt sát cạnh bàn phím, cùng độ cao, để tay không phải vươn ra xa mỗi lần rời bàn phím.
- Bàn quá cao, không chỉnh được: nâng ghế lên rồi dùng bục kê chân; đây là cách rẻ nhất để bù chiều cao bàn.
Bước 3: cổ tay và bàn tay
Cổ tay là chỗ người gõ hay sai nhất. Ba lỗi phổ biến:
| Lỗi | Dấu hiệu | Cách sửa |
|---|---|---|
| Cổ tay gập ngược lên | Mu bàn tay ngửa về phía mặt, cổ tay tì xuống mép bàn | Hạ chân bàn phím, nâng ghế, để cổ tay nổi nhẹ khi gõ |
| Cổ tay bẻ sang hai bên | Ngón út chĩa ra ngoài, bàn tay như hình chữ V ngược | Đặt bàn phím ngay giữa người, khuỷu tay sát thân, cho cẳng tay hơi chụm vào |
| Cổ tay tì cứng xuống bàn khi gõ | Ngón tay phải duỗi rất dài mới tới hàng số | Chỉ tì cổ tay lúc nghỉ; lúc gõ để bàn tay di chuyển tự do |
Kê tay (palm rest) bằng mút hoặc gỗ có ích khi nghỉ giữa các câu, nhưng nó là chỗ để đặt phần gốc bàn tay, không phải chỗ tì cổ tay suốt lúc gõ. Ngón tay cong tự nhiên, gõ bằng đầu ngón, lực nhẹ.
Bước 4: màn hình và ánh sáng
Màn hình ảnh hưởng tới gõ mười ngón nhiều hơn người ta nghĩ, vì gõ mù nghĩa là mắt dán vào màn hình suốt thời gian gõ.
- Độ cao: mép trên vùng hiển thị ngang tầm mắt hoặc thấp hơn một chút, để khi nhìn vào giữa màn hình, mắt hơi hướng xuống. Người đeo kính hai tròng hoặc kính đa tròng thường cần màn hình thấp hơn nữa để khỏi ngửa cổ.
- Khoảng cách: khoảng một cánh tay duỗi, thường là 50 đến 70 cm với màn hình máy tính bàn. Nếu chữ quá nhỏ, phóng to chữ thay vì nhoài người tới.
- Vị trí: ngay chính giữa trước mặt, cùng trục với bàn phím. Màn hình lệch sang một bên làm bạn phải xoay cổ hàng giờ.
- Ánh sáng: tránh cửa sổ sáng ở ngay sau màn hình hoặc ngay sau lưng (gây loá). Ánh sáng chiếu từ bên hông là dễ chịu nhất.
- Văn bản cần chép: nếu gõ lại từ giấy, dùng giá kẹp tài liệu đặt cạnh màn hình, cùng độ cao, thay vì để giấy nằm phẳng trên bàn khiến bạn phải cúi xuống liên tục.
Bảng kiểm tư thế trong một phút
Trước mỗi buổi gõ dài, rà nhanh bảng sau từ chân lên đầu. Nếu có ô "chưa", chỉnh xong mới bắt đầu.
| Bộ phận | Đúng khi |
|---|---|
| Bàn chân | Đặt phẳng trên sàn hoặc bục kê, không đung đưa, không bắt chéo lâu |
| Đầu gối | Gập khoảng 90 độ, đùi gần song song sàn |
| Lưng | Tựa vào ghế, lưng dưới có chỗ đỡ |
| Vai | Thả lỏng, không nhún lên |
| Khuỷu tay | Sát thân, gập khoảng 90 đến 110 độ |
| Cổ tay | Thẳng hàng cẳng tay, không gập lên, không bẻ ngang |
| Ngón tay | Cong nhẹ, đặt trên hàng cơ sở, gõ bằng đầu ngón |
| Cổ và mắt | Đầu thẳng, mắt nhìn hơi xuống vào giữa màn hình |
Những tình huống đặc biệt
Học sinh dùng bàn ghế người lớn
Trẻ em ngồi bàn máy tính của bố mẹ thường gặp cảnh bàn cao tới ngực. Cách xử lý: nâng ghế lên hoặc kê đệm ngồi chắc chắn cho tới khi khuỷu tay ngang mặt phím, rồi kê một chiếc ghế đẩu thấp hoặc thùng gỗ dưới chân. Đừng để trẻ ngồi với chân lơ lửng hàng giờ.
Người lớn tuổi mới tập gõ
Người lớn tuổi hay cúi gần màn hình vì chữ nhỏ. Nên phóng to cỡ chữ của máy, tăng độ tương phản, và chọn ghế có tựa lưng chắc. Thời gian mỗi buổi tập nên ngắn, đứng dậy đi lại sau mỗi mười lăm đến hai mươi phút.
Gõ trên laptop
Laptop buộc bàn phím và màn hình dính vào nhau: màn hình ngang tầm mắt thì bàn phím quá cao, bàn phím vừa tay thì màn hình quá thấp. Nếu gõ nhiều mỗi ngày, cách giải quyết bền nhất là kê laptop lên giá cho màn hình cao lên, và dùng một bàn phím rời đặt trên mặt bàn. Bài "Gõ mười ngón trên laptop" trong cùng mục bàn kỹ chuyện này.
Góc nhìn hôm nay: tư thế cũng cần thay đổi
Tư thế "chuẩn" không có nghĩa là ngồi bất động suốt buổi. Cơ thể chịu đựng tốt nhất khi được đổi tư thế thường xuyên: ngả lưng một chút, đứng dậy rót nước, duỗi vai. Một thói quen dễ giữ là sau mỗi đoạn văn dài thì rời tay khỏi bàn phím, thả lỏng hai bàn tay vài giây. Mắt cũng nên được nghỉ; quy tắc 20 – 20 – 20 mà các bác sĩ nhãn khoa hay nhắc là cứ khoảng 20 phút thì nhìn ra xa chừng 6 mét (20 feet) trong 20 giây.
Nếu dù đã chỉnh tư thế mà bạn vẫn thấy tê ngón tay, đau cổ tay hoặc đau vai kéo dài nhiều ngày, đó không còn là chuyện bàn ghế nữa. Hãy đi khám để bác sĩ kiểm tra, đừng tự chịu đựng hay tự mua thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Bàn phím nên đặt cao bao nhiêu khi gõ?
Mặt phím nên ngang khuỷu tay hoặc thấp hơn một chút khi bạn ngồi thẳng, vai thả lỏng. Khi đó khuỷu tay gập khoảng 90 đến 110 độ và cẳng tay gần song song mặt bàn. Nếu bàn cao, nâng ghế lên và dùng bục kê chân.
Có nên kê chân bàn phím cho nghiêng không?
Kê cao phía sau làm cổ tay gập ngược lên khi gõ. Nhiều hướng dẫn công thái học khuyên để bàn phím phẳng hoặc nghiêng ngược nhẹ. Quan trọng là cổ tay giữ được thẳng hàng với cẳng tay.
Màn hình nên cách mắt bao xa?
Khoảng một cánh tay duỗi, thường 50 đến 70 cm với màn hình bàn. Mép trên màn hình ngang tầm mắt hoặc thấp hơn một chút. Nếu chữ nhỏ, hãy phóng to chữ thay vì nhoài người về phía trước.
Có nên tì cổ tay xuống bàn khi gõ phím?
Chỉ nên tì khi nghỉ giữa các câu. Lúc gõ, bàn tay nên nổi nhẹ để ngón tay vươn tới các hàng phím dễ dàng. Tì cứng cổ tay suốt buổi làm cổ tay gập ngược và ngón phải duỗi quá xa.
Gõ phím bị tê tay thì có phải do tư thế?
Tư thế sai là một nguyên nhân hay gặp, nên trước hết hãy chỉnh ghế, bàn phím và màn hình. Nhưng nếu tê hoặc đau kéo dài nhiều ngày dù đã chỉnh, bạn nên đi khám để bác sĩ kiểm tra nguyên nhân.
