Kiểu gõ VNI dùng hàng phím số để tạo dấu: 1 sắc, 2 huyền, 3 hỏi, 4 ngã, 5 nặng; 6 cho dấu mũ (â, ê, ô), 7 cho dấu móc (ơ, ư), 8 cho dấu trăng (ă), 9 cho chữ đ và 0 để xoá dấu. Chữ cái giữ nguyên nghĩa của nó, nên VNI không bao giờ nhầm chữ s, f, w với dấu như Telex.
Dưới đây là bảng phím đầy đủ, quy tắc gõ, những chỗ VNI vấp phải và bài tập kiểm tay.
Bảng phím VNI từ 0 đến 9
| Phím | Tác dụng | Ví dụ gõ | Ra chữ |
|---|---|---|---|
| 1 | dấu sắc | ba1n | bán |
| 2 | dấu huyền | ba2n | bàn |
| 3 | dấu hỏi | ba3n | bản |
| 4 | dấu ngã | ma4 | mã |
| 5 | dấu nặng | ba5n | bạn |
| 6 | dấu mũ: a→â, e→ê, o→ô | ca6n, de6m, co6 | cân, dêm, cô |
| 7 | dấu móc: o→ơ, u→ư | co7, tu7 | cơ, tư |
| 8 | dấu trăng: a→ă | a8n | ăn |
| 9 | gạch ngang chữ d: d→đ | d9i | đi |
| 0 | xoá dấu thanh | ba2n0 | ban |
Có thể ghép nhiều phím số cho một chữ: "Vie65t" ra Việt (6 tạo ê, 5 tạo dấu nặng), "d9u7o7ng2" ra đường. Đa số bộ gõ hiện nay còn cho gõ một phím 7 sau cả cụm "uo" để ra "ươ": "d9uong72" cũng ra đường.
Cách nhớ nhanh
- 1 đến 5 đi theo thứ tự quen thuộc khi học vần: sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng.
- 6: hình chữ ^ của dấu mũ nằm ngay trên phím 6 ở bàn phím tiếng Anh (Shift + 6 là ký tự ^). Đây là một trùng hợp dễ nhớ.
- 7, 8: hai dấu "phụ" còn lại, móc trước, trăng sau.
- 9: chữ đ là thứ cuối cùng cần thêm.
- 0: về không, xoá dấu.
Gõ lặp để lấy lại chữ số
Khi đang bật VNI mà cần gõ con số ngay sau chữ cái, gõ lặp phím đó: "a11" ra "a1", "d99" ra "d9". Lần đầu tạo dấu, lần sau huỷ dấu và để lại chữ số.
Thứ tự gõ: chữ trước, số sau
Giống Telex, VNI cho phép gõ phím dấu ở nhiều chỗ, nhưng an toàn nhất là:
- Gõ phụ âm đầu và nguyên âm, kèm số tạo chữ (6, 7, 8, 9) ngay sau chữ cần biến đổi.
- Gõ phụ âm cuối.
- Chốt bằng số dấu thanh (1 đến 5).
Ví dụ "tiếng": t-i-e-6-n-g-1, tức "tie6ng1". Gõ dấu thanh ở cuối thì bộ gõ thấy đủ cả chữ và đặt dấu lên đúng nguyên âm. Nhiều người gõ VNI lâu năm có thói quen gõ "tie61ng" (dấu ngay sau nguyên âm) cũng không sao, miễn là bộ gõ để chế độ "bỏ dấu tự do".
Vì sao có người chọn VNI
Chữ nào ra chữ nấy
Ở VNI, chữ s luôn là chữ s, chữ w luôn là chữ w. Người hay gõ lẫn tiếng Anh, tên riêng nước ngoài, thuật ngữ chuyên ngành ít bị bộ gõ "sửa bậy" hơn so với Telex. "Windows", "bus", "jazz" ra đúng ngay.
Tách bạch chữ và dấu
Mắt nhìn chuỗi đang gõ "ba5n" là biết ngay dấu nặng, không phải nhớ j là dấu gì. Người mới học, người lớn tuổi, trẻ đang học vần thường thấy VNI dễ hiểu hơn ở buổi đầu, vì số 1 đến 5 khớp với thứ tự dấu đã học ở trường.
Thói quen từ thời DOS
Tên VNI gắn với bộ phần mềm và bảng mã VNI có mặt rất sớm ở các văn phòng Việt Nam. Không ít người học gõ trên máy tính từ thập niên 1990 với VNI và giữ cách gõ ấy tới nay. Lưu ý: kiểu gõ VNI (dùng phím số) và bảng mã VNI (cách lưu chữ trong tệp, đi cùng các phông "VNI-Times"…) là hai thứ khác nhau. Bây giờ gõ kiểu VNI nhưng vẫn lưu bằng bảng mã Unicode là chuyện bình thường. Bảng mã được bàn ở mục Bảng mã & Unicode.
Những chỗ VNI vấp phải
| Tình huống | Gõ | Dễ ra | Cách xử lý |
|---|---|---|---|
| Mã có chữ liền số | A1, B2, H5N1 | Á, B2, H5N1 hoặc chữ lạ | gõ lặp số (A11) hoặc tạm tắt tiếng Việt |
| Số nhà, số phòng có chữ | nhà 12a5 | nhà 12ạ | gõ "12a55" |
| Biển số, mã sản phẩm | 51A2 | 51À hoặc 51A2 | chuyển sang chế độ tiếng Anh khi nhập bảng số liệu |
| Nhập số trong Excel | gõ số liền sau chữ trong ô | chữ có dấu thay vì số | tắt tiếng Việt khi nhập cột số |
| Bàn phím không có hàng số riêng | điện thoại, bàn phím 60% | phải chuyển trang phím mới có số | dùng Telex trên các thiết bị này |
Điểm yếu lớn nhất của VNI là ngón tay phải rời hàng phím cơ sở để với lên hàng số. Hàng số nằm xa hàng phím cơ sở nhất, kể cả người gõ mười ngón cũng hay phải liếc xuống khi mới tập. Mỗi chữ có dấu là một lần tay rời vị trí. Đây là lý do nhiều người gõ nhanh chọn Telex, dù số phím bấm của hai kiểu gần như bằng nhau. Bài Telex hay VNI trong cùng mục so sánh kỹ hơn.
Bàn phím có cụm số bên phải (numpad) thì sao? Ở một số bộ gõ, phím số trên numpad vẫn được hiểu là con số chứ không phải dấu, nên người nhập liệu gõ chữ bằng VNI mà vẫn nhập số bằng numpad được. Nhưng không phải chương trình nào cũng xử lý như nhau, nên hãy thử: bật VNI, gõ chữ "a" rồi bấm phím 1 trên numpad, xem ra "a1" hay "á".
Bài tập kiểm tay VNI
| Gõ | Phải ra | Luyện điểm gì |
|---|---|---|
| Vie65t Nam | Việt Nam | 6 rồi 5 |
| d9a6t1 nu7o7c1 | đất nước | 9, 6, 7 cho từng chữ |
| d9a6t1 nuoc71 | đất nước | một phím 7 cho cả "uo" |
| a8n co7m | ăn cơm | 8 và 7 |
| cua3 qua3 | của quả | vị trí dấu u / a |
| gia1 gi2 | giá gì | gi + nguyên âm |
| khuye6n1 khich1 | khuyến khích | uyê |
| tru7o7ng2 ho5c | trường học | ươ + huyền |
| phong2 A11 | phòng A1 | gõ lặp để giữ số |
| xin cha2o ca1c ba5n | xin chào các bạn | câu ngắn liền mạch |
Gõ cả mười dòng ba lần liền, lần sau nhanh hơn lần trước. Khi dòng "phong2 A11" ra đúng mà không phải nghĩ, bạn đã nắm được phần khó nhất của VNI.
Bảng đối chiếu nhanh VNI với Telex
| Cần | VNI | Telex |
|---|---|---|
| sắc / huyền / hỏi / ngã / nặng | 1 / 2 / 3 / 4 / 5 | s / f / r / x / j |
| â ê ô | a6 e6 o6 | aa ee oo |
| ơ ư | o7 u7 | ow uw |
| ă | a8 | aw |
| đ | d9 | dd |
| xoá dấu | 0 | z |
Ai đổi từ VNI sang Telex hay ngược lại có thể in bảng này dán cạnh màn hình trong tuần đầu. Bảng phím Telex đầy đủ, kèm phím ngoặc và chữ w, nằm ở bài Kiểu gõ Telex: bảng phím đầy đủ.
Góc nhìn hôm nay: VNI có còn chỗ đứng
Windows 10 và 11 có sẵn bàn phím tiếng Việt kiểu VNI với tên "Vietnamese Number Key-based", bên cạnh bàn phím Telex. Unikey, EVKey, OpenKey, bàn phím điện thoại phổ biến đều có VNI. Nghĩa là học VNI không lo mất chỗ dùng.
VNI hợp với người gõ nhiều thuật ngữ nước ngoài, người lớn tuổi mới làm quen máy tính, và trẻ đang học vần. Người định luyện gõ mười ngón để tăng tốc thì nên cân nhắc Telex, vì tay không phải rời hàng chữ. Cách hay nhất là thử mỗi kiểu một tuần với cùng một đoạn văn rồi so cảm giác của chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Gõ VNI số mấy là dấu gì?
Số 1 là sắc, 2 huyền, 3 hỏi, 4 ngã, 5 nặng. Số 6 tạo mũ cho â, ê, ô; 7 tạo móc cho ơ, ư; 8 tạo trăng cho ă; 9 tạo chữ đ; 0 xoá dấu.
Gõ chữ ư, ơ bằng VNI thế nào?
Gõ chữ u hoặc o rồi bấm số 7: "u7" ra ư, "o7" ra ơ. Với cụm "ươ", đa số bộ gõ cho gõ "uo7", ví dụ "nuoc71" ra "nước".
Bật VNI thì gõ số bình thường bằng cách nào?
Gõ lặp phím số đó, ví dụ "a11" ra "a1". Khi nhập nhiều con số liền nhau sau chữ cái, nên tạm chuyển sang chế độ tiếng Anh, hoặc thử dùng cụm số bên phải nếu bộ gõ của bạn không lấy phím ở đó làm dấu.
Kiểu gõ VNI và bảng mã VNI có phải một không?
Không. Kiểu gõ VNI là cách dùng phím số để tạo dấu. Bảng mã VNI là cách lưu chữ trong tệp, đi cùng các phông VNI-Times. Ngày nay nên gõ kiểu VNI nhưng chọn bảng mã Unicode.
Máy tính Windows có sẵn kiểu gõ VNI không?
Có. Windows 10 và 11 có bàn phím tiếng Việt kiểu gõ số tên "Vietnamese Number Key-based", thêm được trong phần cài đặt ngôn ngữ, cạnh bàn phím Vietnamese Telex.
