Phân ngón trên bàn phím: ngón nào gõ phím nào khi gõ mười ngón

Khi gõ mười ngón, bàn phím được chia thành các cột xiên, mỗi cột thuộc về một ngón: ngón út trái lo cột Q – A – Z, ngón áp út trái lo W – S – X, ngón giữa trái lo E – D – C, ngón trỏ trái lo hai cột R – F – V và T – G – B; bên phải, ngón trỏ lo Y – H – N và U – J – M, ngón giữa lo I – K – dấu phẩy, ngón áp út lo O – L – dấu chấm, ngón út lo P – chấm phẩy – gạch chéo cùng các phím ở rìa phải. Hai ngón cái gõ phím cách. Thuộc bản đồ này và giữ đúng nó mỗi lần gõ là điều kiện để tay tự tìm phím mà không cần mắt.

Vì sao các cột lại nằm xiên

Nhìn kỹ bàn phím, bạn sẽ thấy các hàng phím không thẳng cột với nhau: hàng trên lệch sang trái so với hàng giữa, hàng dưới lại lệch sang phải. Kiểu xếp lệch hàng này có từ thời máy chữ cơ, khi mỗi phím nối với một cần gạt bằng kim loại và các cần phải xếp so le để không vướng nhau. Máy tính không còn cần gạt nhưng bố cục được giữ lại để người dùng không phải học lại.

Hệ quả là "cột" của mỗi ngón không thẳng đứng mà xiên nhẹ từ trên trái xuống dưới phải. Ví dụ ngón giữa trái gõ E ở hàng trên, D ở hàng giữa và C ở hàng dưới; ba phím này không thẳng hàng mà nghiêng như một đường chéo. Người mới hay dùng ngón trỏ gõ C vì thấy C "gần F hơn", và đó là lỗi phân ngón phổ biến nhất.

Bản đồ phân ngón đầy đủ

Bảng dưới đây áp dụng cho bàn phím QWERTY thông dụng, kiểu bàn phím đang bán phổ biến ở Việt Nam. Hàng số và các phím ký hiệu được liệt kê cùng ngón phụ trách để bạn tra một lần cho đủ.

Hai ngón trỏ làm việc nhiều nhất, mỗi ngón phụ trách hai cột, vì ngón trỏ khoẻ và linh hoạt nhất. Ngón út phải gánh nhiều phím chức năng nhất nhưng phần lớn là phím ít dùng; riêng Enter và Backspace thì dùng liên tục, nên tập cho ngón út phải vươn tới hai phím này thật quen.

Những phím hay bị tranh chấp

Phím 6: tay trái hay tay phải

Đây là phím gây tranh cãi nhiều nhất. Phần lớn giáo trình gán 6 cho ngón trỏ phải vì nó nằm chéo lên trên phím Y. Một số giáo trình khác lại gán cho ngón trỏ trái vì trên nhiều bàn phím, 6 nằm gần đường giữa hơn. Cả hai cách đều chấp nhận được; điều quan trọng là chọn một và giữ mãi, đừng lúc tay này lúc tay kia.

Phím B

B thuộc ngón trỏ trái. Nhiều người theo phản xạ dùng ngón trỏ phải vì B nằm khá gần giữa bàn phím, đặc biệt người thuận tay phải. Nếu bạn để ý thấy ngón trỏ phải hay "sang sông", hãy tập riêng chuỗi fvf fbf fgf cho ngón trỏ trái quen đường.

Phím C, phím phẩy, phím chấm

Ba phím này đều do ngón giữa hoặc áp út phụ trách, không phải ngón trỏ. C là ngón giữa trái, phẩy là ngón giữa phải, chấm là ngón áp út phải. Do cột xiên, ngón giữa phải co xuống và hơi lệch sang phải mới tới phím phẩy; cảm giác ban đầu hơi gượng, quen rồi thì rất tự nhiên.

Quy tắc Shift: tay này giữ, tay kia gõ

Để viết hoa, quy tắc chuẩn là dùng phím Shift ở bên đối diện với chữ cần gõ. Muốn viết chữ T hoa (tay trái gõ T), ngón út phải giữ Shift phải. Muốn viết chữ N hoa (tay phải gõ N), ngón út trái giữ Shift trái.

Lý do: nếu cùng một tay vừa giữ Shift vừa gõ chữ, bàn tay phải xoắn lại, vừa chậm vừa dễ gõ nhầm. Chia việc cho hai tay giúp mỗi tay giữ nguyên tư thế. Với người gõ tiếng Việt, quy tắc này dùng nhiều khi gõ tên riêng: "Hà Nội" thì Shift trái cho H (tay phải gõ H), Shift trái cho N; "Đà Lạt" thì Shift phải cho Đ (ngón giữa trái gõ D), Shift trái cho L.

Caps Lock nằm ở ngón út trái, chỉ nên bật khi gõ một đoạn dài toàn chữ hoa như tiêu đề công văn. Viết hoa đầu câu thì dùng Shift.

Phím cách, Enter, Backspace: ba phím dùng nhiều nhất

Trong văn bản tiếng Việt, phím cách được bấm sau gần như mỗi âm tiết, nhiều hơn bất kỳ chữ cái nào. Ngón cái gõ phím cách bằng một cú chạm nhẹ, không nhấc cả bàn tay. Nếu thấy mình dùng ngón trỏ hay cả bàn tay để đập phím cách, đó là dấu hiệu tay chưa nằm yên trên hàng cơ sở.

Enter và Backspace đều do ngón út phải đảm nhận. Ngón út vươn sang phải một hai ô, gõ, rồi về lại phím chấm phẩy. Nhiều người có thói quen cả bàn tay phải nhảy sang góc để gõ Backspace; tay sẽ mất vị trí và chữ ngay sau đó dễ bị gõ lệch. Nên tập riêng động tác "út phải vươn ra – về lại" khoảng vài chục lần mỗi buổi đầu.

Bài tập theo từng ngón

Bảng dưới đây gồm các chuỗi ngắn, mỗi chuỗi tập trung vào một ngón. Gõ mỗi chuỗi lặp lại mười lần, mắt nhìn màn hình. Những chuỗi có chữ Việt dùng kiểu gõ Telex.

Sau khi tập riêng từng ngón, gõ những câu ngắn có đủ các chữ cái. Câu tiếng Việt nào cũng được, miễn là bạn gõ đúng ngón ở mọi phím, kể cả khi chậm.

Khi nào phân ngón có thể linh hoạt

Bản đồ trên là chuẩn để học, không phải luật bất di bất dịch. Một nghiên cứu của nhóm Đại học Aalto (Phần Lan) công bố năm 2016 quan sát người gõ thực tế và ghi nhận nhiều người tự học, không theo đúng bản đồ, vẫn gõ nhanh ngang người học bài bản. Điểm chung của họ là mỗi phím luôn được gõ bằng cùng một ngón và ít nhìn bàn phím. Nói cách khác, sự nhất quán quan trọng hơn việc phân ngón có "chuẩn sách" hay không.

Vì thế, nếu bạn đã quen gõ 6 bằng tay trái hay B bằng tay phải và gõ ổn định, không cần ép đổi. Nhưng nếu đang học từ đầu, hãy theo bản đồ chuẩn: nó chia việc đều cho các ngón, có sẵn bài tập, và bạn sẽ không phải tự mày mò.

Góc nhìn hôm nay: tự kiểm phân ngón của mình

Cách đơn giản để biết mình có phân ngón đúng không là quay một đoạn video ngắn hai bàn tay khi gõ một đoạn văn bình thường, rồi xem chậm lại. Để ý ba điều: ngón trỏ phải có lấn sang B, T, G không; ngón trỏ có thay ngón giữa gõ C và dấu phẩy không; bàn tay có rời hẳn hàng cơ sở khi gõ Enter hay Backspace không. Thấy lỗi nào thì đưa chuỗi bài tập tương ứng ở bảng trên vào buổi tập hôm sau.

In bảng phân ngón ra một tờ giấy, dán cạnh màn hình (không phải dán lên bàn phím) để khi quên thì nhìn lên chứ không nhìn xuống. Sau vài tuần, bạn sẽ không cần đến nó nữa.