WPM (words per minute) là số "từ" gõ được trong một phút, trong đó một "từ" được quy ước bằng 5 ký tự, tính cả dấu cách và dấu câu. Công thức cơ bản: WPM = (tổng số ký tự gõ ÷ 5) ÷ số phút. Con số này gọi là WPM thô (gross WPM); nếu trừ đi phần lỗi chưa sửa, ta có WPM thực (net WPM), con số phản ánh đúng hơn năng lực gõ. Vì "từ" chỉ là đơn vị quy ước, WPM so được giữa các văn bản khác nhau, nhưng khi so tiếng Việt với tiếng Anh cần hiểu rõ cách đếm.
Vì sao một "từ" lại bằng 5 ký tự
Nếu đếm từ thật, kết quả sẽ thay đổi theo văn bản: một đoạn toàn chữ ngắn như "và", "có", "đi" cho ra số từ cao hơn hẳn một đoạn nhiều chữ dài. Để so sánh công bằng, giới đánh máy từ lâu đã dùng một đơn vị chuẩn: một từ chuẩn bằng 5 lần gõ ký tự, kể cả dấu cách. Với tiếng Anh, từ trung bình dài khoảng bốn đến năm chữ cái, cộng một dấu cách, nên con số 5 khá gần với thực tế.
Cách quy ước này có nghĩa: dù bạn gõ "con mèo" hay "chuyên nghiệp", điều được đếm là số ký tự đã gõ ra, rồi chia cho 5. Một câu 60 ký tự luôn tương đương 12 từ chuẩn, bất kể nó có bao nhiêu chữ thật.
WPM thô và WPM thực
Hai con số này thường hiện cạnh nhau trên các trang đo tốc độ, và khác nhau ở chỗ có tính lỗi hay không.
| Chỉ số | Công thức | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| WPM thô (gross) | (tổng ký tự đã gõ ÷ 5) ÷ phút | Tay bạn chạy nhanh tới đâu, bất kể đúng sai |
| WPM thực (net) | WPM thô − (số lỗi chưa sửa ÷ phút) | Tốc độ tạo ra chữ đúng, con số dùng để so sánh |
| Độ chính xác | (ký tự đúng ÷ tổng ký tự) × 100% | Tỉ lệ phím gõ đúng |
Lưu ý: mỗi trang đo có thể tính lỗi hơi khác nhau. Có trang trừ mỗi lỗi chưa sửa là một từ, có trang chỉ tính ký tự đúng ngay từ đầu, có trang tính cả những lần đã gõ sai rồi xoá. Vì thế, kết quả trên hai trang khác nhau không nên so trực tiếp với nhau.
Ví dụ tính tay
Giả sử trong 2 phút bạn gõ được 600 ký tự (tính cả dấu cách), trong đó có 8 lỗi không sửa.
- Số từ chuẩn: 600 ÷ 5 = 120 từ.
- WPM thô: 120 ÷ 2 = 60 WPM.
- Lỗi mỗi phút: 8 ÷ 2 = 4.
- WPM thực: 60 − 4 = 56 WPM.
- Độ chính xác: (600 − 8) ÷ 600 ≈ 98,7%.
Có thể tự đo theo cách này mà không cần trang web nào: bấm đồng hồ, chép một đoạn văn trong đúng hai hoặc ba phút, rồi dùng chức năng đếm ký tự trong phần mềm soạn thảo (Word, Google Docs đều có) để lấy tổng số ký tự kể cả dấu cách.
Các đơn vị khác: CPM, KPM và KPH
WPM không phải đơn vị duy nhất. Trong nghề nhập liệu và một số kỳ thi, người ta dùng các đơn vị đếm trực tiếp ký tự hoặc lần bấm phím.
| Đơn vị | Tên đầy đủ | Đếm gì | Hay dùng ở đâu |
|---|---|---|---|
| WPM | words per minute | từ chuẩn (5 ký tự) mỗi phút | Các trang đo, thi đánh máy, tuyển dụng văn phòng |
| CPM | characters per minute | ký tự mỗi phút | Một số trang đo, nhất là ở các nước dùng chữ không theo kiểu từ tiếng Anh |
| KPM | keystrokes per minute | số lần bấm phím mỗi phút, kể cả Shift, Backspace | Nghiên cứu, một số bài kiểm tra |
| KPH | keystrokes per hour | số lần bấm phím mỗi giờ | Nghề nhập liệu, nhất là nhập số |
Bảng quy đổi gần đúng giữa WPM, CPM và KPH (giả định mỗi ký tự là một lần bấm phím):
| WPM | CPM (× 5) | Ký tự mỗi giờ (× 300) |
|---|---|---|
| 20 | 100 | 6.000 |
| 30 | 150 | 9.000 |
| 40 | 200 | 12.000 |
| 50 | 250 | 15.000 |
| 60 | 300 | 18.000 |
| 80 | 400 | 24.000 |
| 100 | 500 | 30.000 |
Con số theo giờ trong bảng là tốc độ lý thuyết nếu gõ liên tục cả giờ không nghỉ. Thực tế, nhập liệu cả giờ luôn có lúc dừng để đọc, kiểm tra, chuyển trường, nên con số thật thấp hơn.
Tiếng Việt và cách đếm WPM
Khi đo bằng văn bản tiếng Việt, WPM vẫn tính theo ký tự hiện trên màn hình chia cho 5. Nhưng có hai điểm cần biết:
- Một chữ có dấu chỉ là một ký tự trên màn hình (ví dụ "ế" là một ký tự), nhưng để gõ ra nó bằng Telex có thể cần ba phím ("ees"). Nghĩa là người gõ tiếng Việt bấm phím nhiều hơn số ký tự được đếm.
- Âm tiết tiếng Việt ngắn hơn từ tiếng Anh. Trung bình mỗi âm tiết khoảng ba đến bốn chữ cái, cộng dấu cách là bốn đến năm ký tự, nên một âm tiết gần bằng một từ chuẩn.
Hai điều này khiến cùng một người, cùng tay nghề, thường có WPM tiếng Việt thấp hơn WPM tiếng Anh. Bài "Tốc độ gõ tiếng Việt khác tiếng Anh thế nào" trong cùng mục phân tích kỹ phần này kèm số đếm cụ thể.
Những hiểu lầm hay gặp về WPM
| Hiểu lầm | Thực tế |
|---|---|
| WPM là số chữ thật gõ được mỗi phút | WPM đếm theo đơn vị 5 ký tự, không đếm chữ thật |
| Đo 15 giây rồi nhân lên là chính xác | Bài đo ngắn thường cho con số cao hơn khả năng giữ được trong vài phút |
| Hai trang đo cho kết quả như nhau | Mỗi trang dùng văn bản và cách tính lỗi khác nhau |
| WPM cao là đủ | WPM cao mà độ chính xác thấp thì phải mất thời gian sửa, tốc độ thật giảm mạnh |
| Gõ chép và gõ tự soạn cùng tốc độ | Gõ tự soạn thường chậm hơn vì phải nghĩ nội dung |
Gõ chép, gõ nghe đọc và gõ tự soạn: ba con số khác nhau
Cùng một người có thể có ba mức WPM khác nhau tuỳ cách gõ. Gõ chép (nhìn văn bản có sẵn để gõ lại) thường cho con số cao nhất, vì người gõ không phải nghĩ nội dung; đây là kiểu bài đo phổ biến nhất trên mạng. Gõ nghe đọc (có người đọc hoặc nghe bản ghi âm) chậm hơn, vì phải vừa nghe vừa nhớ câu, và phải tự quyết định dấu câu. Gõ tự soạn (vừa nghĩ vừa viết, như viết email hay bài luận) thường chậm nhất, vì phần lớn thời gian dành cho suy nghĩ chứ không phải cho ngón tay.
Khi một công việc đòi hỏi "gõ 50 WPM", hãy hỏi đó là kiểu gõ nào. Thư ký ghi biên bản cần tốc độ gõ nghe đọc; người nhập liệu cần tốc độ gõ chép; người viết nội dung thì tốc độ gõ tự soạn mới là con số thật sự có ý nghĩa. Luyện đúng kiểu gõ mà công việc cần sẽ hiệu quả hơn chỉ luyện gõ chép để có con số đẹp.
Góc nhìn hôm nay: dùng WPM như thước đo của riêng mình
WPM hữu ích nhất khi bạn dùng nó để so với chính mình theo thời gian: cùng một kiểu bài, cùng độ dài, cùng trang đo, đo mỗi tuần hoặc mỗi tháng. Như vậy bạn thấy được mình đang lên, đang chững hay đang tụt, và biết nên điều chỉnh cách tập ra sao.
Còn khi điền hồ sơ xin việc hay làm bài kiểm tra tuyển dụng, hãy hỏi rõ bài kiểm tra tính WPM thô hay thực, dùng văn bản tiếng Việt hay tiếng Anh, và kéo dài bao lâu. Ba thông tin đó quyết định con số có ý nghĩa gì.
Câu hỏi thường gặp
WPM là viết tắt của gì?
WPM là viết tắt của words per minute, nghĩa là số từ mỗi phút. Trong đo tốc độ gõ, một từ được quy ước bằng 5 ký tự, tính cả dấu cách và dấu câu. Vì thế WPM thực chất là số ký tự gõ mỗi phút chia cho 5.
Cách tính WPM như thế nào?
Lấy tổng số ký tự đã gõ, kể cả dấu cách, chia cho 5 để ra số từ chuẩn, rồi chia cho số phút. Muốn có WPM thực thì trừ thêm số lỗi chưa sửa chia cho số phút. Ví dụ 600 ký tự trong 2 phút là 60 WPM thô.
WPM thô và WPM thực khác nhau thế nào?
WPM thô tính mọi ký tự đã gõ, kể cả ký tự sai. WPM thực trừ đi phần lỗi chưa sửa nên phản ánh đúng hơn tốc độ tạo ra chữ đúng. Khi so sánh năng lực gõ, nên dùng WPM thực.
CPM là gì, đổi sang WPM thế nào?
CPM là số ký tự mỗi phút. Vì một từ chuẩn bằng 5 ký tự, muốn đổi CPM sang WPM thì chia cho 5. Ví dụ 250 CPM tương đương 50 WPM.
Gõ tiếng Việt có tính WPM giống tiếng Anh không?
Cách tính giống nhau, vẫn là ký tự trên màn hình chia cho 5. Nhưng gõ tiếng Việt bằng Telex hay VNI cần bấm thêm phím cho dấu, nên cùng tay nghề, WPM tiếng Việt thường thấp hơn WPM tiếng Anh.
