Độ chính xác 95% nghe có vẻ cao, nhưng nghĩa là cứ 20 ký tự lại có một ký tự sai — khoảng một lỗi cho mỗi bốn, năm chữ tiếng Việt, tức là gần như câu nào cũng có lỗi. Một văn bản 500 chữ gõ ở độ chính xác này có thể chứa hàng chục lỗi cần dò và sửa, và thời gian sửa thường ngốn hết phần tốc độ có được. Vì thế người gõ chuyên nghiệp nhắm tới độ chính xác từ 98% trở lên, và khi luyện tập thì ưu tiên chính xác trước, tốc độ sau.
95% trông thế nào trên trang giấy
Hãy làm phép tính đơn giản. Một chữ tiếng Việt trung bình dài khoảng ba đến bốn chữ cái, cộng một dấu cách là bốn đến năm ký tự. Một văn bản 500 chữ có khoảng 2.200 đến 2.500 ký tự.
| Độ chính xác | Cứ bao nhiêu ký tự sai một | Số lỗi ước tính trong văn bản 500 chữ (khoảng 2.300 ký tự) |
|---|---|---|
| 90% | 10 | khoảng 230 |
| 95% | 20 | khoảng 115 |
| 97% | 33 | khoảng 70 |
| 98% | 50 | khoảng 46 |
| 99% | 100 | khoảng 23 |
| 99,5% | 200 | khoảng 12 |
Con số trên là số lần gõ sai, chưa phải số lỗi còn lại trong văn bản cuối, vì phần lớn lỗi sẽ được sửa ngay. Nhưng mỗi lần sửa đều tốn thời gian: dừng lại, nhấn Backspace một hoặc vài lần, gõ lại. Và những lỗi lọt qua sẽ phải dò lúc đọc lại, tốn thời gian hơn nữa.
Lỗi trong tiếng Việt đắt hơn
Với tiếng Anh, một lỗi gõ thường tạo ra chữ sai rõ ràng, người đọc nhận ra ngay. Với tiếng Việt, một phím dấu gõ nhầm có thể tạo ra một chữ khác hoàn toàn mà vẫn đúng chính tả: "bán" thành "bạn", "mua" thành "múa", "đã" thành "đá". Phần mềm kiểm tra chính tả không bắt được những lỗi này vì chữ sai vẫn là chữ có thật.
Gõ Telex còn có những lỗi riêng: chữ tiếng Anh bị dính dấu khi gõ xen, gõ "dd" thiếu một chữ D thành "d", gõ thừa phím W thành "ư" ở chỗ không cần. Vì thế độ chính xác khi gõ tiếng Việt càng cần cao, và thói quen soát lại càng quan trọng.
Lỗi được tính thế nào
Mỗi trang đo tốc độ có cách tính hơi khác nhau, nhưng thường phân biệt hai loại:
- Lỗi chưa sửa: ký tự sai còn nằm lại khi kết thúc bài đo. Loại này bị trừ vào WPM thực.
- Lỗi đã sửa: ký tự gõ sai rồi xoá đi gõ lại. Không còn trong văn bản cuối, nhưng đã làm bạn mất thời gian. Một số trang tính loại này vào độ chính xác, một số không.
Các nhà nghiên cứu về gõ phím còn chia lỗi theo bản chất:
| Loại lỗi | Ví dụ | Nguyên nhân hay gặp |
|---|---|---|
| Thay thế (gõ nhầm phím) | "bàn" thành "vàn" | Ngón lệch sang phím bên cạnh, tay trôi khỏi hàng cơ sở |
| Bỏ sót | "không" thành "khôg" | Gõ quá nhanh, nhấn thiếu lực |
| Thêm thừa | "nhà" thành "nhhà" | Nhấn đúp, giữ phím quá lâu |
| Đảo thứ tự | "thành" thành "htành" | Hai tay gõ lệch nhịp |
| Sai dấu (riêng tiếng Việt) | "nghĩ" thành "nghỉ" | Nhầm phím dấu, thường giữa R và X |
Vì sao luyện chính xác trước lại nhanh hơn về lâu dài
Khi gõ, ngón tay học theo những gì nó làm, kể cả làm sai. Nếu bạn gõ vội và sai cùng một chữ nhiều lần, tay đang học cách gõ sai chữ đó. Lần sau, lỗi ấy dễ lặp lại hơn.
Ngược lại, khi gõ chậm vừa đủ để gần như không sai, mỗi lần gõ là một lần củng cố đường đi đúng. Tốc độ sẽ tự lên khi động tác đúng đã thành thói quen. Đây là lý do các giáo trình đánh máy từ xưa tới nay đều khuyên: chính xác trước, tốc độ sau.
Dữ liệu từ nghiên cứu năm 2018 của nhóm Đại học Aalto trên khoảng 168.000 người gõ cũng ghi nhận người gõ nhanh nhất thường mắc ít lỗi hơn, không phải nhiều hơn. Tốc độ và độ chính xác ở người gõ giỏi đi cùng nhau.
Cách luyện để tăng độ chính xác
Giảm tốc xuống mức không sai
Thử gõ một đoạn văn ở tốc độ thường, ghi lại độ chính xác. Nếu dưới 97%, hạ tốc độ xuống chừng 70 đến 80% mức bình thường, gõ lại. Tiếp tục ở mức đó tới khi gần như không còn lỗi, rồi mới nhích tốc độ lên từng chút.
Tìm lỗi lặp lại của chính mình
Ghi lại những chữ hoặc cặp phím bạn hay sai nhất trong một tuần. Thường sẽ thấy một vài mẫu lặp đi lặp lại: chẳng hạn luôn nhầm R và X khi gõ dấu, hay luôn bỏ sót chữ G trong "ng". Tập riêng những mẫu đó mỗi ngày vài phút.
Không xoá lỗi khi đang luyện
Một cách luyện được nhiều người dùng: trong lúc tập (không phải lúc làm việc thật), tắt thói quen nhấn Backspace, gõ tiếp kể cả khi biết mình sai. Mục đích là buộc bạn chú ý trước khi gõ thay vì dựa vào sửa sau. Gõ xong, đọc lại, đếm lỗi, rồi tập lại những chữ đã sai.
Giữ tay trên hàng cơ sở
Phần lớn lỗi thay thế phím sinh ra do tay trôi khỏi vị trí gốc. Mỗi lần dừng lại suy nghĩ, rà lại gai F và J. Thói quen nhỏ này giảm đáng kể các lỗi lệch phím.
Khi nào độ chính xác hay tụt
Độ chính xác không cố định mà thay đổi theo hoàn cảnh. Biết lúc nào mình dễ sai giúp bạn chủ động chậm lại hoặc soát kỹ hơn:
- Cuối buổi làm việc, khi mệt: ngón tay phản ứng chậm hơn, dễ nhấn thiếu hoặc lệch phím. Văn bản quan trọng nên soát lại vào lúc tỉnh táo.
- Khi đổi bàn phím: bàn phím laptop lạ, bàn phím cơ mới, khoảng cách phím khác làm tỉ lệ lỗi tăng trong vài ngày đầu.
- Khi gõ xen tiếng Anh: chữ tiếng Anh dễ bị bộ gõ thêm dấu nếu quên chuyển chế độ.
- Khi bị gấp: cố gõ nhanh hơn khả năng thường làm lỗi tăng vọt, và thời gian sửa thường lớn hơn thời gian tiết kiệm được.
Bao nhiêu là đủ
| Mục đích | Độ chính xác nên đạt (tham khảo) |
|---|---|
| Đang học gõ mười ngón | Từ 95% trở lên trước khi tăng tốc |
| Gõ văn bản công việc hằng ngày | Từ 97–98% trở lên |
| Thư ký, biên tập, soạn văn bản chính thức | Từ 98–99% trở lên, kèm soát lại |
| Nhập liệu số (tài chính, kế toán) | Càng gần 100% càng tốt, thường có bước kiểm tra chéo |
Với nhập liệu số, một chữ số sai trong số tiền hay mã khách hàng có thể gây hậu quả lớn. Nhiều nơi dùng cách nhập hai lần bởi hai người khác nhau rồi để máy so sánh, chỗ nào không khớp mới kiểm tra lại.
Góc nhìn hôm nay: một con số nên nhìn trước WPM
Khi làm bài đo tốc độ, phần lớn người nhìn ngay vào con số WPM. Hãy tập thói quen nhìn độ chính xác trước. Nếu độ chính xác dưới 95%, con số WPM gần như không có ý nghĩa, vì trong thực tế bạn sẽ mất nhiều thời gian sửa lỗi. Nếu độ chính xác trên 98%, con số WPM phản ánh khá đúng năng lực của bạn.
Và với tiếng Việt, đừng quên những lỗi mà máy không bắt được. Đọc lại văn bản quan trọng ít nhất một lần, chậm, chú ý các dấu thanh, là bước không phần mềm nào thay thế được.
Câu hỏi thường gặp
Độ chính xác khi gõ phím bao nhiêu là tốt?
Với gõ văn bản hằng ngày, nên đạt từ 97 đến 98% trở lên. Thư ký và người soạn văn bản chính thức nên nhắm tới 98 đến 99% kèm soát lại. Người mới học nên đạt từ 95% trở lên trước khi tăng tốc độ.
Vì sao 95% độ chính xác vẫn chưa đủ?
Vì 95% nghĩa là cứ 20 ký tự có một ký tự sai, khoảng một lỗi cho mỗi bốn, năm chữ tiếng Việt. Một văn bản 500 chữ có thể có hơn trăm lần gõ sai, và thời gian sửa sẽ lấy mất phần tốc độ có được.
Nên luyện tốc độ hay độ chính xác trước?
Nên luyện độ chính xác trước. Ngón tay học theo những gì nó làm, kể cả làm sai, nên gõ vội và sai nhiều sẽ thành thói quen. Khi động tác đúng đã quen, tốc độ sẽ tự tăng.
Lỗi gõ sai dấu tiếng Việt có được kiểm tra chính tả phát hiện không?
Thường là không, nếu chữ gõ sai vẫn là chữ có thật, ví dụ "bán" thành "bạn" hay "nghĩ" thành "nghỉ". Phần mềm chỉ bắt được chữ không tồn tại. Vì vậy cần tự đọc lại văn bản quan trọng.
Lỗi đã sửa có tính vào độ chính xác không?
Tuỳ trang đo. Có trang chỉ tính lỗi còn lại khi kết thúc bài, có trang tính cả những lần gõ sai rồi xoá. Khi so kết quả, nên dùng cùng một trang và cùng loại bài đo.
