Phím chuyển Việt–Anh và bảng tuỳ chọn: thiết lập một lần cho gọn

Phím chuyển Việt–Anh nên chọn sao cho bấm được bằng một tay mà không phải nhìn và không trùng phím tắt của phần mềm bạn dùng nhiều. Trên Windows với Unikey, hai lựa chọn là Ctrl + Shift hoặc Alt + Z; với bàn phím có sẵn của Windows là Windows + Space; trên macOS là Control + Space hoặc phím quả địa cầu. Thiết lập một lần cùng với bảng tuỳ chọn cơ bản (kiểu gõ, bảng mã, kiểu đặt dấu, kiểm tra chính tả) là đủ dùng nhiều năm, khỏi mỗi lần gõ lại phải loay hoay.

Bài này gom phần thiết lập vào một chỗ: chọn phím chuyển, tránh xung đột, đọc biểu tượng trạng thái, và một bảng kiểm để chép sang máy mới.

Bảng phím chuyển theo nền tảng

Những xung đột hay gặp

Phím chuyển chỉ tốt khi nó không "giẫm chân" phần mềm khác. Vài ví dụ cụ thể:

Với Ctrl + Shift, các bộ gõ thường chỉ đổi chế độ khi bạn nhấn rồi nhả hai phím này mà không kèm phím nào khác. Nhưng thao tác nhanh vẫn có lúc lỡ, nên người dùng Excel, Word nhiều đôi khi chuyển sang Alt + Z hoặc tổ hợp tự đặt.

Cách chọn trong năm phút

1. Liệt kê ba phần mềm bạn dùng nhiều nhất.
2. Thử từng phím chuyển trong mỗi phần mềm: có kích hoạt chức năng nào không?
3. Chọn phím không đụng gì và bấm thoải mái bằng tay trái (để tay phải còn ở chuột).
4. Dùng một tuần trước khi đổi; tay cần thời gian để quen.

Đọc biểu tượng trạng thái

Lỗi phổ biến nhất không phải là chọn sai phím, mà là không biết mình đang ở chế độ nào. Thói quen nên tập: liếc biểu tượng trước khi gõ những thứ quan trọng.

Ba lúc nhất định phải liếc: trước khi gõ mật khẩu, trước khi gõ địa chỉ email, đường link, và trước khi gõ mã, số liệu vào bảng tính.

Bảng tuỳ chọn thiết lập một lần

Chép bảng này ra giấy hoặc lưu trong điện thoại. Mỗi lần dùng máy mới, đi một lượt là xong.

Thiết lập chung cho cả nhà, cả văn phòng

Ở nhà có máy dùng chung, ở văn phòng nhiều người cùng soạn một bộ tài liệu, thiết lập lệch nhau gây ra những lỗi khó chịu: người này gõ "hoà", người kia gõ "hòa"; máy này Telex, máy kia VNI khiến người ngồi nhầm máy gõ ra chữ lạ. Một vài quy ước chung:

• Thống nhất kiểu đặt dấu cho mọi máy trong nhóm làm chung tài liệu.
• Bảng mã Unicode ở mọi máy, không ngoại lệ.
• Dán nhãn kiểu gõ trên máy dùng chung (một mẩu giấy nhỏ "Telex" cạnh màn hình) nếu nhà có người dùng VNI.
• Dùng chung một tệp gõ tắt cho các cụm của tổ chức (tên đơn vị, địa chỉ, câu chào), cập nhật một chỗ rồi chép cho mọi người.

Sao lưu thiết lập

• Unikey lưu bảng gõ tắt ra tệp được; các tuỳ chọn còn lại đủ ít để ghi tay theo bảng ở trên.
• EVKey, OpenKey có chức năng xuất nhập cấu hình hoặc danh sách gõ tắt; xem trong bảng cài đặt.
• Trên macOS, iPhone, iPad, danh sách Thay thế văn bản tự đồng bộ qua iCloud nếu bật.
• Gboard có thể sao lưu từ điển cá nhân theo tài khoản Google, tuỳ phiên bản.

Kiểm tra sau khi thiết lập

Gõ ba dòng sau ở Notepad (hoặc ứng dụng ghi chú), trình duyệt và Excel:

1. Hoà bình, khoẻ mạnh, thuỷ triều (gõ theo kiểu của bạn): kiểm tra kiểu đặt dấu ra đúng như đã chọn.
2. Gửi file Excel qua Windows: kiểm tra từ tiếng Anh không bị dính dấu.
3. Bấm phím chuyển, gõ test123@email, bấm phím chuyển lại: kiểm tra phím chuyển hoạt động và biểu tượng đổi theo.

Ba dòng ra đúng ở cả ba nơi là bộ gõ đã sẵn sàng.

Góc nhìn hôm nay

Một bộ gõ thiết lập cẩn thận là thứ người ta quên mất sự tồn tại của nó, và đó chính là dấu hiệu nó đang làm tốt việc. Mười phút đi qua bảng ở trên, chọn phím chuyển không đụng hàng, tập thói quen liếc biểu tượng trước khi gõ mật khẩu: vậy là đủ để không còn phải nghĩ về bộ gõ trong nhiều năm. Chi tiết từng tuỳ chọn của Unikey có ở bài Unikey: các tuỳ chọn quan trọng nên hiểu.