EVKey và OpenKey làm cùng việc với Unikey: biến phím Telex, VNI thành chữ có dấu. Chỗ khác nằm ở các tính năng "đời sau": cả hai đều chạy được trên cả Windows lẫn macOS, có chế độ nhớ Việt–Anh theo từng ứng dụng, có tuỳ chọn sửa lỗi gõ trên thanh địa chỉ trình duyệt và Excel, và OpenKey là phần mềm nguồn mở theo giấy phép GPL. Unikey thì gọn, quen mặt, có công cụ chuyển mã lâu đời, nhưng bản chính thức chỉ dành cho Windows.
Bài này so sánh ba bộ gõ ở những điểm người dùng thật sự cảm nhận được, dựa trên trang chính thức và trang mã nguồn của từng bộ, không xếp hạng "bộ nào tốt nhất".
Bảng so sánh nhanh
| Điểm | Unikey | EVKey | OpenKey |
|---|---|---|---|
| Nền tảng | Windows (bộ máy Unikey được Apple tích hợp vào bàn phím có sẵn của macOS, iOS) | Windows (x64, 32-bit, ARM64), macOS | macOS, Windows |
| Kiểu gõ | Telex, VNI, VIQR, MS Vietnamese, Simple Telex, tự định nghĩa | Telex, VNI, VIQR, kiểu kết hợp | Telex, VNI, Simple Telex |
| Bảng mã | Unicode, TCVN3, VNI Windows, Unicode tổ hợp, VIQR và nhiều bảng cũ | Unicode, TCVN3, VNI Windows, Unicode tổ hợp và các bảng khác | Unicode, TCVN3, VNI Windows, Unicode tổ hợp, CP 1258… |
| Kiểm tra chính tả, khôi phục từ sai | có | có | có |
| Gõ tắt | có | có | có, không giới hạn độ dài cụm |
| Nhớ chế độ theo ứng dụng | không có sẵn | có | có ("chuyển chế độ thông minh") |
| Sửa lỗi gợi ý trên trình duyệt, Excel | có tuỳ chọn dùng clipboard cho một số trường hợp | có | có |
| Công cụ chuyển mã | có (Unikey Toolkit) | có | có |
| Nguồn mở | bộ máy gõ là nguồn mở | có kho mã trên GitHub; xem giấy phép tại đó | có, giấy phép GPL |
Thông tin trong bảng lấy từ trang chính thức unikey.org, evkeyvn.com và trang dự án OpenKey trên GitHub tại thời điểm viết; tính năng có thể thay đổi theo phiên bản.
Điểm khác thứ nhất: nhớ chế độ theo ứng dụng
Với Unikey, chế độ Việt hay Anh là một công tắc chung cho cả máy. Bạn đang gõ tiếng Việt trong Word, chuyển sang cửa sổ dòng lệnh để gõ lệnh, phải nhớ bấm phím chuyển; quay về Word lại bấm lần nữa.
OpenKey mô tả tính năng "chuyển chế độ thông minh": bạn dùng tiếng Việt ở ứng dụng A, tiếng Anh ở ứng dụng B, khi chuyển qua lại bộ gõ tự đổi theo. EVKey cũng có thiết lập riêng theo từng ứng dụng, tự áp dụng khi bạn chuyển cửa sổ. OpenKey bản 2.0.1 trở đi còn nhớ cả bảng mã theo ứng dụng, hữu ích cho người dùng phần mềm thiết kế, CAD vẫn đòi phông TCVN3 hay VNI trong khi phần còn lại của máy dùng Unicode.
Với người chỉ gõ văn bản tiếng Việt, tính năng này không quan trọng. Với lập trình viên, người làm thiết kế, người hay nhập liệu song ngữ, nó tiết kiệm hàng trăm lần bấm phím chuyển mỗi ngày.
Điểm khác thứ hai: lỗi trên trình duyệt và Excel
Unikey, EVKey và OpenKey đều đưa chữ vào ứng dụng bằng cách gửi phím xoá lùi rồi gửi chữ mới. Khi ứng dụng tự chèn gợi ý (thanh địa chỉ Chrome, ô Excel có tự hoàn thành), phím xoá lùi có thể xoá nhầm phần gợi ý, gây lặp hoặc mất chữ.
- OpenKey có tuỳ chọn sửa lỗi tự hoàn thành trên Chrome, Safari, Firefox, Microsoft Excel, và trên macOS có tuỳ chọn khắc phục lỗi gạch chân của bộ gõ mặc định.
- EVKey ghi rõ có sửa lỗi mất dấu, sai dấu trên thanh địa chỉ và ô tìm kiếm của trình duyệt; trên Windows cho chọn giữa cơ chế bắt phím (keyboard hook) và cơ chế IME.
- Unikey có tuỳ chọn "luôn sử dụng clipboard cho Unicode", giúp ở một số phần mềm, nhưng không nhắm riêng vào lỗi tự hoàn thành.
Nếu bạn hay gặp lỗi "gõ vào thanh địa chỉ bị mất chữ", đây là lý do chính để thử EVKey hoặc OpenKey. Chi tiết cơ chế lỗi nằm ở bài Vì sao Chrome, Excel, Zalo hay "nuốt chữ".
Điểm khác thứ ba: gõ nhanh phụ âm và các tuỳ chọn nhỏ
OpenKey có một loạt tuỳ chọn mà Unikey không có, theo danh sách trên trang dự án:
| Tuỳ chọn OpenKey | Tác dụng |
|---|---|
| Quick Telex | gõ đôi phụ âm thành phụ âm ghép: cc = ch, gg = gi, kk = kh, nn = ng, qq = qu, pp = ph, tt = th |
| Gõ tắt phụ âm đầu | f → ph, j → gi, w → qu |
| Gõ tắt phụ âm cuối | g → ng, h → nh, k → ch |
| Cho phép f, z, w, j làm phụ âm đầu | để kiểm tra chính tả không coi tên riêng như "Facebook", "Zalo" là chữ sai |
| Viết hoa chữ cái đầu câu | tự viết hoa sau dấu chấm hoặc khi xuống dòng |
| Tạm tắt bằng phím | giữ Ctrl để tạm tắt kiểm tra chính tả, giữ Cmd/Alt để tạm tắt bộ gõ |
Quick Telex là tính năng gây tranh luận. Nó không bớt số lần bấm ("nn" vẫn là hai lần bấm như "ng"), cái lợi là bấm lặp một phím thường nhanh và ít trượt hơn bấm hai phím khác nhau: "nnuowif" ra "người". Nhưng nó lại xung đột với những chữ thật sự có hai phụ âm liền nhau trong tên riêng, từ nước ngoài. Người mới nên để tắt, học Telex chuẩn trước.
Unikey vẫn có lợi thế gì
- Quen mặt: phần lớn hướng dẫn trên mạng, ở trường, ở văn phòng đều chụp màn hình Unikey. Người lớn tuổi, người mới dùng dễ được giúp đỡ hơn.
- Nhẹ và ổn định: một tệp chạy, không cần cài đặt phức tạp.
- Bộ máy được dùng rộng: chính bộ máy Unikey nằm trong bàn phím tiếng Việt có sẵn của macOS (từ Mac OS X Leopard) và iOS (từ iOS 4), theo trang Unikey, và trong fcitx5-unikey, ibus-unikey trên Linux.
- Kiểu gõ tự định nghĩa: ai muốn gán phím theo ý mình có thể tự tạo kiểu gõ.
Chọn bộ gõ theo nhu cầu
| Nhu cầu | Gợi ý |
|---|---|
| Gõ văn bản tiếng Việt trên Windows, không cần gì thêm | Unikey hoặc bàn phím Telex có sẵn của Windows |
| Hay gặp lỗi mất chữ trên trình duyệt, Excel | thử EVKey hoặc OpenKey, bật tuỳ chọn sửa lỗi gợi ý |
| Dùng máy Mac, khó chịu với gạch chân của bộ gõ mặc định | OpenKey hoặc EVKey cho macOS |
| Lập trình, gõ song ngữ nhiều | bộ gõ có nhớ chế độ theo ứng dụng (EVKey, OpenKey) |
| Dùng phần mềm thiết kế cũ cần phông TCVN3/VNI | OpenKey (nhớ bảng mã theo ứng dụng) hoặc chuyển dần tài liệu sang Unicode |
| Muốn mã nguồn mở, kiểm tra được | OpenKey (GPL) |
Chuyển từ Unikey sang bộ gõ khác
- Ghi lại thiết lập hiện tại: kiểu gõ, bảng mã, kiểu đặt dấu, phím chuyển.
- Lưu bảng gõ tắt của Unikey ra tệp; kiểm tra bộ gõ mới có nhập được không, nếu không thì phải nhập lại tay.
- Tắt hẳn Unikey (thoát khỏi khay hệ thống, bỏ khởi động cùng Windows) trước khi chạy bộ gõ mới. Hai bộ gõ cùng chạy là nguyên nhân số một của lỗi lặp chữ.
- Thiết lập bộ gõ mới giống hệt thiết lập cũ, dùng một tuần rồi mới bật thêm tính năng mới.
- Tải từ trang chính thức hoặc trang dự án; tránh các trang tải phần mềm trung gian.
Góc nhìn hôm nay
Không có bộ gõ "tốt nhất" cho mọi người. Ba bộ gõ đều miễn phí, đều gõ đúng tiếng Việt. Khác biệt chỉ rõ khi bạn có nhu cầu cụ thể: dùng Mac, gõ song ngữ, hay gặp lỗi trình duyệt. Nếu Unikey đang chạy ổn với bạn, không có lý do phải đổi. Nếu đang khó chịu với một lỗi cụ thể, đọc lại bảng ở trên và thử đúng bộ gõ giải quyết lỗi đó.
Câu hỏi thường gặp
EVKey khác Unikey ở điểm nào?
EVKey có bản cho cả Windows và macOS, có thiết lập riêng theo từng ứng dụng và tuỳ chọn sửa lỗi gõ trên thanh địa chỉ, ô tìm kiếm của trình duyệt. Unikey bản chính thức chỉ cho Windows và không tự nhớ chế độ theo ứng dụng.
OpenKey có miễn phí không?
Có. OpenKey là phần mềm nguồn mở theo giấy phép GPL, mã nguồn công khai trên GitHub. Bản tải về từ trang dự án miễn phí.
Máy Mac nên dùng bộ gõ nào?
Bộ gõ tiếng Việt có sẵn của macOS đủ dùng. Nếu khó chịu với gạch chân khi gõ hoặc cần gõ tắt, nhớ chế độ theo ứng dụng, có thể thử OpenKey hoặc EVKey cho macOS.
Có thể chạy Unikey và EVKey cùng lúc không?
Không nên. Hai bộ gõ cùng xử lý mỗi phím sẽ làm chữ lặp, dấu chồng dấu. Hãy thoát hẳn một bộ trước khi dùng bộ kia.
Quick Telex trong OpenKey là gì?
Là tuỳ chọn gõ đôi phụ âm để ra phụ âm ghép, ví dụ "cc" thành "ch", "nn" thành "ng". Bấm lặp một phím dễ hơn nhưng dễ xung đột với tên riêng, từ nước ngoài, nên người mới học không cần bật.
