Windows 10 và Windows 11 có sẵn hai bàn phím gõ tiếng Việt của Microsoft: Vietnamese Telex và Vietnamese Number Key-based (kiểu VNI), thêm được trong phần cài đặt ngôn ngữ mà không phải tải phần mềm nào. Microsoft giới thiệu hai bàn phím này với người dùng thử nghiệm ở bản Windows 10 Build 18267 tháng 10/2018, và đến năm 2019 đã có sẵn trên Windows 10. Chúng đủ để gõ văn bản hằng ngày, nhưng ít tuỳ chọn hơn Unikey hay EVKey.
Bài này hướng dẫn bật, chuyển đổi, so sánh với bộ gõ cài thêm và phân biệt với bàn phím "Vietnamese" kiểu cũ vẫn còn trong Windows.
Ba bàn phím tiếng Việt trong Windows
| Tên trong Windows | Kiểu gõ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Vietnamese Telex | Telex: aa, aw, ee, oo, ow, uw, dd; s f r x j | bàn phím mới, có từ Windows 10 (2019) |
| Vietnamese Number Key-based | VNI: phím số 1–9, 0 | bàn phím mới, có từ Windows 10 (2019) |
| Vietnamese | bố cục cũ: mỗi chữ có dấu phụ một phím, dấu thanh trên phím số | có từ lâu, ít người dùng |
Hai bàn phím mới hoạt động như bộ gõ: bạn gõ chuỗi phím, Windows ghép thành chữ có dấu. Bàn phím "Vietnamese" kiểu cũ thì khác hẳn: nó là một bố cục, mỗi phím ứng với một chữ.
Bố cục "Vietnamese" kiểu cũ
Theo bảng phím kiểu "MS Vietnamese" trong mã nguồn bộ máy Unikey (mô phỏng bố cục này), các phím được gán như sau:
| Phím | Ra | Phím | Ra |
|---|---|---|---|
| 1 | ă | 6 | dấu hỏi |
| 2 | â | 7 | dấu ngã |
| 3 | ê | 8 | dấu sắc |
| 4 | ô | 9 | dấu nặng |
| 5 | dấu huyền | 0 | đ |
| [ | ư | ] | ơ |
Nhiều người vô tình bật bố cục này rồi thấy bàn phím "loạn": gõ số ra chữ, gõ ngoặc ra ư. Nếu gặp tình trạng ấy, kiểm tra biểu tượng ngôn ngữ trên thanh tác vụ và gỡ bàn phím "Vietnamese" nếu không dùng.
Cách bật bàn phím Telex hoặc VNI
Trên Windows 11
- Mở Settings (Cài đặt) → Time & language → Language & region.
- Nếu chưa có tiếng Việt, bấm Add a language, tìm "Vietnamese" (Tiếng Việt) và thêm vào.
- Bấm vào dấu ba chấm cạnh Tiếng Việt → Language options.
- Ở mục Keyboards, bấm Add a keyboard, chọn Vietnamese Telex hoặc Vietnamese Number Key-based.
- Gỡ bàn phím "Vietnamese" kiểu cũ nếu nó có trong danh sách mà bạn không dùng.
Trên Windows 10
Đường đi tương tự: Start → Settings → Time & Language → Language, thêm Vietnamese, chọn Options, rồi Add a keyboard. Đây là các bước Microsoft Việt Nam hướng dẫn khi ra mắt bàn phím năm 2018. Tên mục có thể khác chút ít tuỳ bản cập nhật.
Chuyển giữa tiếng Việt và tiếng Anh
- Windows + Space: chuyển giữa các bàn phím đã cài (ví dụ English US và Vietnamese Telex). Giữ Windows và bấm Space nhiều lần để chọn.
- Bấm vào biểu tượng ngôn ngữ (ENG / VIE) trên thanh tác vụ để chọn bằng chuột.
- Một số máy còn dùng Alt + Shift để đổi ngôn ngữ nhập; có thể chỉnh trong phần cài đặt bàn phím nâng cao.
Lưu ý: chuyển sang bàn phím tiếng Anh nghĩa là chuyển cả ngôn ngữ nhập. Với Unikey, bạn chỉ bật tắt chế độ tiếng Việt trong cùng một bàn phím. Hai cách này khác nhau ở chỗ Windows có thể nhớ ngôn ngữ nhập riêng cho từng cửa sổ nếu bạn bật tuỳ chọn tương ứng trong cài đặt nâng cao.
So với Unikey và các bộ gõ cài thêm
| Điểm | Bàn phím có sẵn của Windows | Unikey, EVKey, OpenKey |
|---|---|---|
| Cài đặt | không cần tải, nằm trong Windows | phải tải và chạy phần mềm |
| Máy công ty cấm cài phần mềm | dùng được | có thể bị chặn |
| Kiểu gõ | Telex, VNI | Telex, VNI, VIQR, Simple Telex… |
| Bảng mã | Unicode | Unicode và nhiều bảng mã cũ |
| Gõ tắt | không có bảng gõ tắt riêng | có |
| Chuyển mã văn bản cũ | không có | có |
| Tuỳ chọn kiểm tra chính tả, khôi phục từ tiếng Anh | ít tuỳ chọn để chỉnh | có tuỳ chọn rõ ràng |
| Cập nhật | theo Windows Update | tự tải bản mới |
Bàn phím có sẵn của Windows hợp với: máy ở cơ quan không được cài phần mềm, máy của người lớn tuổi cần ít thứ để lo, máy mới chưa kịp cài gì, và người chỉ gõ văn bản tiếng Việt Unicode, không cần gõ tắt hay chuyển mã.
Kiểm tra nhanh đang ở bàn phím nào
Mở Notepad và gõ chuỗi thử "Vieejt Nam 123". Nếu ra "Việt Nam 123", bạn đang ở Vietnamese Telex. Nếu ra "Vieejt Nam 123" nguyên vẹn, bạn đang ở bàn phím tiếng Anh hoặc Number Key-based. Gõ tiếp "Vie65t": ra "Việt" là đang ở Number Key-based. Nếu chữ số biến thành ă, â, ê, ô thì đó là bố cục cũ. Ba mươi giây thử như vậy đỡ hơn nhiều so với đoán mò khi văn bản bắt đầu ra chữ lạ.
Lỗi hay gặp khi dùng bàn phím có sẵn
| Triệu chứng | Nguyên nhân thường gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Chữ lặp, dấu chồng dấu | đang chạy thêm Unikey hoặc bộ gõ khác | thoát bộ gõ kia, hoặc chuyển Windows về bàn phím tiếng Anh khi dùng Unikey |
| Gõ số ra ă, â, ê, ô | đang ở bố cục "Vietnamese" kiểu cũ | chuyển sang Vietnamese Telex/Number Key-based, gỡ bố cục cũ |
| Không gõ được dấu ở một ứng dụng | ứng dụng cũ không hỗ trợ cơ chế nhập liệu mới | thử bộ gõ cài thêm cho riêng ứng dụng đó |
| Gõ mật khẩu sai dù đúng | đang ở bàn phím tiếng Việt | Windows + Space về English trước khi gõ mật khẩu |
| Vô tình đổi bàn phím liên tục | bấm nhầm Windows + Space hoặc Alt + Shift | bớt bàn phím không dùng trong danh sách |
Dùng chung bàn phím có sẵn với Unikey được không
Được, nhưng phải đúng cách. Unikey chạy trên bàn phím tiếng Anh: khi Unikey đang bật, hãy để Windows ở English (United States). Nếu Windows đang ở Vietnamese Telex mà Unikey cũng ở chế độ V, mỗi phím bị xử lý hai lần. Nhiều người giữ cả hai để dự phòng: thường ngày dùng Unikey với bàn phím tiếng Anh; khi Unikey lỗi hoặc dùng máy lạ, chuyển sang Vietnamese Telex của Windows.
Bàn phím cảm ứng và máy tính bảng Windows
Trên máy tính bảng hoặc laptop màn hình cảm ứng chạy Windows, bàn phím ảo cũng hỗ trợ tiếng Việt khi bạn đã thêm Vietnamese Telex hoặc Number Key-based. Gõ trên bàn phím ảo theo đúng quy ước Telex hay VNI. Cùng bản cập nhật Build 18267, Microsoft còn thêm phím Ω trên bàn phím cảm ứng để mở bảng ký hiệu, tiện khi cần gõ ký tự đặc biệt.
Góc nhìn hôm nay
Trước năm 2019, gần như mọi máy Windows ở Việt Nam đều phải cài bộ gõ ngoài mới gõ được Telex. Bàn phím có sẵn của Microsoft đã lấp khoảng trống đó, nhất là ở môi trường doanh nghiệp, nơi cài phần mềm bị kiểm soát chặt. Với người dùng cá nhân, lựa chọn giờ là chuyện thói quen: bàn phím có sẵn đơn giản, an toàn, ít tuỳ chọn; bộ gõ cài thêm nhiều tính năng hơn. Nếu bạn mới mua máy và chỉ cần gõ tiếng Việt cho đúng, cứ bật Vietnamese Telex trước, khi nào thấy thiếu tính năng mới cài thêm.
Câu hỏi thường gặp
Windows 11 có sẵn bộ gõ tiếng Việt không?
Có. Windows 11 có bàn phím Vietnamese Telex và Vietnamese Number Key-based (kiểu VNI). Thêm trong Settings → Time & language → Language & region → Tiếng Việt → Language options → Add a keyboard.
Bật gõ Telex trên Windows 10 không cần Unikey thế nào?
Vào Settings → Time & Language → Language, thêm Vietnamese, chọn Options, rồi Add a keyboard và chọn Vietnamese Telex. Chuyển qua lại bằng Windows + Space.
Vì sao bàn phím gõ số lại ra chữ ă, â, ê?
Máy đang dùng bố cục "Vietnamese" kiểu cũ, nơi phím 1–4 là ă, â, ê, ô và phím 5–9 là dấu thanh. Chuyển sang Vietnamese Telex hoặc gỡ bố cục này trong phần cài đặt ngôn ngữ.
Dùng bàn phím tiếng Việt của Windows cùng Unikey có sao không?
Không nên bật cả hai cùng lúc. Khi dùng Unikey, để Windows ở bàn phím tiếng Anh; nếu không, mỗi phím bị xử lý hai lần và chữ sẽ lặp hoặc sai dấu.
Bàn phím tiếng Việt của Windows có gõ tắt được không?
Không có bảng gõ tắt riêng như Unikey hay EVKey. Nếu cần gõ tắt, dùng bộ gõ cài thêm hoặc tính năng tự động sửa (AutoCorrect) trong Word.
