Học gõ mười ngón bao lâu thì thành thạo: các giai đoạn và lúc chững

Với người tập đều mỗi ngày 20 đến 30 phút, gõ mười ngón thường qua bốn giai đoạn: khoảng hai tuần đầu thuộc phím nhưng gõ rất chậm; khoảng một đến hai tháng thì bắt kịp tốc độ gõ cũ; khoảng ba đến sáu tháng thì gõ việc thật thoải mái, không nhìn phím; và sau đó tốc độ lên chậm dần, có những lúc chững hẳn lại. Con số cụ thể khác nhau nhiều giữa từng người, tuỳ thói quen gõ cũ, lượng gõ hằng ngày và cách tập; cái giống nhau là thứ tự các giai đoạn.

Vì sao không có một con số chung

Câu hỏi "bao lâu thì thành thạo" giống câu hỏi "bao lâu thì biết bơi": phụ thuộc vào người học, cách học và định nghĩa thế nào là biết. Ba yếu tố ảnh hưởng nhiều nhất:

• Thói quen cũ. Người chưa từng gõ phím học từ con số không. Người đã gõ hai ngón nhanh lại phải chống lại thói quen cũ, giai đoạn đầu có thể khó chịu hơn vì cảm giác "mình đang gõ chậm đi".
• Lượng gõ hằng ngày. Người làm văn phòng dùng mười ngón cho công việc thật mỗi ngày tiến nhanh hơn người chỉ tập 15 phút buổi tối rồi quay về gõ hai ngón.
• Định nghĩa "thành thạo". Gõ không nhìn phím ở tốc độ vừa phải là một mục tiêu. Gõ nhanh gấp đôi mức trung bình là mục tiêu khác hẳn, mất nhiều thời gian hơn nhiều.

Vì thế, bảng dưới đây là mốc tham khảo cho người học đều đặn, không phải lời hứa.

Bốn giai đoạn của người học gõ mười ngón

Giai đoạn 1: hai tuần khó chịu nhất

Đây là lúc người ta bỏ cuộc nhiều nhất. Bạn biết rõ mình gõ hai ngón nhanh hơn, công việc đang gấp, và mỗi chữ gõ bằng mười ngón đều chậm chạp, sai lên sai xuống. Não đang làm việc vất vả: phải nhớ phím nào ở đâu, ngón nào gõ, rồi ra lệnh cho ngón đó.

Điều cần biết: cảm giác chậm này là tạm thời. Hầu hết người học nhận thấy rõ tiến bộ sau mười đến mười bốn ngày tập đều. Nếu phải chọn, hãy ưu tiên đều đặn mỗi ngày hơn là tập nhiều trong một ngày rồi nghỉ ba ngày.

Một chi tiết thú vị từ các nghiên cứu về học vận động: một số thí nghiệm cho thấy người học chuỗi động tác ngón tay gõ tốt hơn vào hôm sau so với cuối buổi tập, dù không tập thêm, nhờ giấc ngủ giúp củng cố kỹ năng. Nghĩa là đôi khi cách tốt nhất để vượt một buổi tập "không vào" là đi ngủ, rồi thử lại.

Giai đoạn 2: bắt kịp tốc độ cũ

Khi đã thuộc bản đồ phím, tốc độ tăng khá nhanh. Những chữ gặp nhiều như "và", "của", "không", "được", "người" trở nên trơn tru trước, vì tay gặp chúng hàng trăm lần mỗi ngày. Chữ hiếm, tên riêng, chữ có vần khó như "khuỷu", "nguyễn", "quyết" vẫn còn khựng.

Đây là thời điểm quan trọng để chuyển hẳn sang mười ngón cho mọi việc. Dùng mười ngón để soạn email, ghi chú, nhắn tin trên máy tính. Mỗi chữ gõ thật đều là một lần tập, và lượng tập này lớn hơn nhiều so với vài phút luyện mỗi ngày.

Dấu hiệu bạn đã qua giai đoạn 2: một hôm vội việc, bạn quên mất mình đang gõ mười ngón và không còn muốn quay lại hai ngón nữa.

Giai đoạn 3: tay tự chạy

Đến khoảng tháng thứ ba trở đi, nhiều người bắt đầu vượt tốc độ cũ. Quan trọng hơn tốc độ, họ không còn nghĩ tới phím. Ý nghĩ "chữ này gõ thế nào" biến mất, thay vào đó là nghĩ tới câu, tới đoạn. Ngón tay gõ cả chữ, cả cụm chữ quen như một chuỗi liền.

Giai đoạn này nên chú ý tới nhịp: người gõ tốt thường gõ đều, không dồn dập rồi khựng lại. Một cách tự kiểm là nghe tiếng gõ của mình. Tiếng gõ đều như mưa nhỏ là tốt; tiếng gõ "tạch tạch tạch... ngừng... tạch tạch" cho thấy có những chữ còn chưa thuộc, cần tập riêng.

Giai đoạn 4 và lúc chững lại

Sau vài tháng, tốc độ không còn tăng đều nữa. Có những tuần, thậm chí những tháng, con số đo được gần như đứng yên dù bạn vẫn gõ nhiều. Hiện tượng này rất phổ biến, không chỉ ở gõ phím mà ở mọi kỹ năng vận động.

Nhà báo Joshua Foer, trong cuốn sách viết về trí nhớ xuất bản năm 2011, gọi đây là "ngưỡng đủ dùng" (OK plateau): khi một kỹ năng đã đủ tốt cho nhu cầu hằng ngày, não ngừng cố gắng cải thiện nó, và việc lặp lại không còn làm ta giỏi hơn. Người gõ phím hàng giờ mỗi ngày nhiều năm liền nhưng tốc độ không đổi là ví dụ điển hình.

Chững lại không có nghĩa là bạn đã chạm giới hạn. Nó có nghĩa là cách tập hiện tại đã hết tác dụng. Mục Tốc độ gõ có bài riêng về cách vượt ngưỡng chững bằng luyện có chủ đích; ý chính là ngừng gõ những gì đã dễ, và tập trung vào chính những chữ, những cụm phím làm bạn chậm.

Những điều làm chậm tiến độ

Người lớn tuổi và người mới dùng máy

Người lớn tuổi học gõ phím thường mất thời gian hơn ở giai đoạn đầu, nhưng vẫn đi qua đúng các giai đoạn trên. Vài điều giúp việc học dễ hơn: phóng to chữ trên màn hình, tập buổi ngắn hơn (10 đến 15 phút), chọn văn bản quen thuộc để gõ như thư cho con cháu, bài hát, công thức nấu ăn. Mục tiêu không nhất thiết là gõ nhanh; gõ được không nhìn phím, đủ để soạn tin và viết lại những điều muốn ghi lại, đã là thành công.

Góc nhìn hôm nay: đo tiến bộ bằng cảm giác, không chỉ bằng con số

Tốc độ là con số dễ đo, nhưng không phải dấu hiệu duy nhất của tiến bộ. Những dấu hiệu khác đáng giá không kém: bạn không còn muốn nhìn phím; cổ đỡ mỏi sau một buổi gõ dài; bạn viết một đoạn văn mà không để ý mình đang gõ. Hãy ghi lại những thay đổi đó cùng với con số tốc độ mỗi tháng.

Và nếu đang ở tuần thứ nhất, thấy mình chậm và vụng về, hãy nhớ rằng mọi người gõ nhanh mà bạn biết đều đã có tuần thứ nhất như vậy.