Gõ mười ngón trên laptop vẫn dùng đúng hàng phím cơ sở và bản đồ phân ngón như bàn phím rời, nhưng cần chỉnh ba thứ: đặt hai bàn tay nổi nhẹ trên phím thay vì tì gốc bàn tay lên bàn rê (touchpad), bật chế độ chống chạm nhầm bàn rê khi đang gõ, và làm quen lại các phím bị thu nhỏ hoặc dời chỗ như Enter, Backspace, phím mũi tên. Nếu gõ nhiều giờ mỗi ngày, cách bền nhất là kê laptop cao lên và dùng bàn phím rời.
Laptop khác bàn phím rời ở những điểm nào
Hàng chữ trên laptop vẫn xếp theo QWERTY và vẫn có gai trên F, J ở phần lớn máy. Nhưng cảm giác gõ khác hẳn, và người mới tập mười ngón trên laptop hay gặp những khó khăn riêng.
| Đặc điểm | Bàn phím rời thông thường | Bàn phím laptop | Ảnh hưởng tới gõ mười ngón |
|---|---|---|---|
| Độ lún của phím | Sâu, nhấn xuống rõ | Nông, nhấn ngắn | Dễ nhấn thiếu lực hoặc nhấn đúp; cần chỉnh lại lực gõ |
| Khoảng cách giữa các phím | Quen thuộc khoảng 19 mm từ tâm phím này tới tâm phím kia | Máy cỡ lớn gần như bằng; máy nhỏ gọn có thể hẹp hơn | Tay to dễ chạm phím bên cạnh trên máy nhỏ |
| Bàn rê | Không có | Nằm ngay dưới hàng phím cách | Gốc bàn tay dễ chạm, làm con trỏ nhảy chỗ |
| Phím Enter, Backspace, Shift phải | Kích thước đầy đủ | Một số máy làm nhỏ lại | Ngón út phải hay gõ trượt |
| Bàn phím số | Có ở loại đủ cỡ | Chỉ máy cỡ lớn mới có, thường bị ép hẹp | Cần học lại vị trí nếu dùng numpad |
| Độ cao so với màn hình | Tách rời, chỉnh tự do | Dính liền với màn hình | Khó vừa có tư thế tay tốt vừa có tư thế cổ tốt |
Bàn rê: thủ phạm số một khi gõ trên laptop
Bàn rê nằm đúng chỗ mà gốc bàn tay muốn nghỉ. Khi gõ, phần thịt dưới ngón cái chạm nhẹ vào bàn rê là đủ để con trỏ nhảy lên giữa đoạn văn, và chữ tiếp theo bị chèn vào sai chỗ. Người gõ mười ngón ít nhìn bàn phím, nên thường chỉ phát hiện ra khi đọc lại.
Cách khắc phục trong cài đặt
- Trên Windows: vào phần cài đặt bàn rê (Touchpad), chỉnh độ nhạy để máy bỏ qua các lần chạm khi đang gõ phím. Nhiều máy có thêm tuỳ chọn tắt hẳn bàn rê khi cắm chuột ngoài.
- Trên macOS: bàn rê của MacBook có cơ chế nhận biết lòng bàn tay chạm vô tình. Nếu vẫn bị, có thể tắt chế độ "chạm để bấm" để chỉ những cú nhấn thật mới được tính.
- Phím tắt bàn rê: nhiều laptop có một phím chức năng (thường kết hợp với phím Fn) để bật tắt bàn rê. Ký hiệu trên phím khác nhau giữa các hãng, hãy xem sách hướng dẫn của máy.
Cách khắc phục bằng tư thế
Ngay cả khi cài đặt đã tốt, giữ hai bàn tay nổi nhẹ trên phím vẫn là thói quen nên có. Khuỷu tay làm điểm tựa, cổ tay thẳng, gốc bàn tay cách mặt bàn rê vài milimét. Nếu cần nghỉ, đặt gốc bàn tay lên phần vỏ máy ở hai bên bàn rê chứ không phải lên chính bàn rê.
Chỉnh lực gõ cho phím nông
Bàn phím laptop có độ lún phím ngắn: phím chỉ lún xuống một chút là đã chạm đáy. Người quen bàn phím rời hay gõ quá mạnh, ngón tay dội xuống đáy phím liên tục, gây mỏi và tiếng lạch cạch. Ngược lại, người mới tập đôi khi gõ quá nhẹ, phím không nhận, chữ bị thiếu.
Bài tập chỉnh lực: gõ chậm một câu quen thuộc, cố gắng dùng lực vừa đủ để phím nhận, không hơn. Lắng nghe tiếng gõ: tiếng nhỏ, đều là dấu hiệu tốt. Sau vài buổi, ngón tay tự điều chỉnh. Việc này quan trọng hơn người ta nghĩ, vì lực gõ đều giúp nhịp gõ đều, và nhịp gõ đều là nền của tốc độ.
Những phím hay bị dời chỗ
Mỗi hãng, mỗi dòng máy bố trí rìa bàn phím một kiểu. Một số thay đổi hay gặp:
- Enter hẹp hoặc một hàng: trên một số máy, Enter chỉ cao một hàng thay vì hình chữ L ngược. Ngón út phải cần vươn chính xác hơn.
- Shift phải ngắn: phím mũi tên lên chen vào chỗ Shift phải, nên ngón út phải dễ bấm nhầm mũi tên. Nếu hay bị, đừng đổi sang dùng Shift trái cho mọi chữ hoa; hãy tập riêng động tác ngón út phải vươn tới Shift ngắn, gõ vài chục chữ hoa do tay trái gõ như "Tân", "Sơn", "Đông", cho tới khi chắc tay.
- Phím Fn nằm cạnh Ctrl: trên nhiều máy, Fn ở góc trái dưới cùng, chỗ người dùng bàn phím rời quen bấm Ctrl. Phím tắt soạn thảo như Ctrl+C, Ctrl+V dễ thành Fn+C, Fn+V và không có tác dụng. Một số máy cho phép đổi chỗ hai phím này trong phần cài đặt của hãng.
- Hàng phím chức năng F1 – F12: thường được gán thêm chức năng âm lượng, độ sáng. Muốn dùng F2, F5 như bàn phím rời, có thể phải giữ Fn.
- Phím mũi tên nửa chiều cao: mũi tên lên và xuống bị chia đôi một phím, dễ bấm nhầm. Khi soạn thảo, thay vì dùng mũi tên di chuyển từng ký tự, có thể dùng Ctrl kết hợp mũi tên để nhảy theo từ trên Windows, hoặc Option kết hợp mũi tên trên macOS.
Nếu mới đổi laptop, dành mười lăm phút đầu tiên chỉ để gõ những đoạn có nhiều Enter, Backspace, chữ hoa và dấu câu. Đó là những phím bị ảnh hưởng nhiều nhất khi đổi máy.
Laptop và tư thế: bài toán không có lời giải hoàn hảo
Với máy tính bàn, bạn có thể đặt màn hình ngang tầm mắt và bàn phím ngang khuỷu tay. Với laptop, hai thứ này dính liền: nâng màn hình lên thì bàn phím cũng cao lên, hạ bàn phím xuống thì cổ phải cúi. Người dùng laptop thường chọn tư thế cho tay và để cổ chịu thiệt.
| Cách dùng | Tay và cổ tay | Cổ và mắt | Phù hợp khi |
|---|---|---|---|
| Laptop đặt thẳng trên bàn | Tạm được | Phải cúi | Gõ ngắn, dưới một giờ |
| Laptop trên đùi, ngồi sofa | Cổ tay dễ gập | Cúi nhiều | Gõ vài tin nhắn, không nên gõ văn bản dài |
| Giá kê laptop + bàn phím rời | Tốt | Tốt | Gõ nhiều giờ mỗi ngày |
| Màn hình ngoài + laptop làm bàn phím | Tạm được | Tốt | Có màn hình rời nhưng chưa có bàn phím rời |
Một giá kê và một bàn phím rời là khoản đầu tư nhỏ so với lợi ích cho người gõ hàng ngày. Không cần bàn phím đắt tiền; bàn phím có gai F, J, phím kích thước đầy đủ là đủ cho gõ mười ngón.
Tập mười ngón trên laptop: nên hay không
Nhiều sinh viên chỉ có laptop và hỏi có nên đợi mua bàn phím rời rồi mới học không. Câu trả lời là không cần đợi. Hàng phím và phân ngón trên laptop giống bàn phím rời, kỹ năng học trên máy này dùng được trên máy kia sau vài ngày làm quen. Chỉ cần:
- Bật chống chạm nhầm bàn rê ngay từ đầu, để những lần con trỏ nhảy chỗ không làm bạn nản.
- Kiểm tra máy có gai F, J không; nếu mờ quá, dán một miếng dán nhỏ trong suốt lên hai phím đó.
- Ngồi bàn, đừng tập trên giường hay sofa. Tư thế tập ban đầu thế nào, tay sẽ nhớ thế đó.
Góc nhìn hôm nay: một bàn tay, hai bàn phím
Nhiều người dùng song song laptop ở quán cà phê và bàn phím rời ở nhà hoặc cơ quan. Chuyển qua lại có làm hỏng kỹ năng không? Thực tế, người gõ mười ngón thành thạo thích nghi khá nhanh, thường chỉ vài phút đầu hơi lệch. Điều quan trọng là cả hai bàn phím cùng bố cục QWERTY và cùng kiểu gõ tiếng Việt. Nếu một máy dùng Telex, máy kia dùng VNI, đó mới là chỗ gây rối thật sự.
Hãy cài cùng một bộ gõ, cùng kiểu gõ và cùng phím chuyển Việt – Anh trên mọi máy bạn dùng. Tay sẽ chỉ phải học một lần.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gõ trên laptop con trỏ hay nhảy lung tung?
Thường do gốc bàn tay chạm vào bàn rê trong lúc gõ. Hãy chỉnh độ nhạy bàn rê trong cài đặt để máy bỏ qua lần chạm khi đang gõ phím. Đồng thời giữ bàn tay nổi nhẹ trên phím thay vì tì xuống bàn rê.
Laptop có gai F và J không?
Phần lớn laptop có gai trên F và J, nhưng một số máy làm gai rất mờ. Nếu khó cảm nhận, có thể dán một miếng dán nhỏ trong suốt lên hai phím này để ngón trỏ dễ tìm.
Học gõ mười ngón trên laptop có được không?
Được. Hàng phím và cách phân ngón trên laptop giống bàn phím rời, kỹ năng chuyển qua lại được sau vài ngày làm quen. Chỉ cần ngồi bàn đúng tư thế và tắt chạm nhầm bàn rê từ đầu.
Có nên dùng bàn phím rời cho laptop không?
Nếu gõ nhiều giờ mỗi ngày thì nên. Kê laptop cao lên cho màn hình ngang tầm mắt và dùng bàn phím rời đặt ngang khuỷu tay giúp cả tay lẫn cổ đều có tư thế tốt. Gõ ngắn thì dùng bàn phím laptop vẫn ổn.
Phím Fn trên laptop dùng để làm gì?
Phím Fn kết hợp với phím khác để gọi chức năng phụ như chỉnh âm lượng, độ sáng hoặc dùng hàng F1 đến F12. Trên nhiều máy, Fn nằm cạnh Ctrl nên dễ bấm nhầm khi dùng phím tắt soạn thảo.
