Trẻ thường sẵn sàng học gõ phím mười ngón khi bàn tay đủ lớn để đặt tám ngón lên hàng phím cơ sở mà không phải căng ra, đã đọc và viết chữ cái thành thạo, và ngồi tập trung được khoảng mười lăm phút — với nhiều trẻ, đó là khoảng 7 đến 9 tuổi. Trước tuổi này, trẻ có thể làm quen bàn phím, tìm chữ, gõ tên mình bằng vài ngón mà không cần ép đúng kỹ thuật. Khi bắt đầu tập bài bản, mỗi buổi nên ngắn, nhẹ nhàng, tập đúng ngón trước, không đặt áp lực tốc độ và không so trẻ với bạn bè.
Vì sao nên dạy trẻ gõ phím đúng cách từ sớm
Trẻ ngày nay tiếp xúc với màn hình rất sớm, nhưng phần lớn là chạm và vuốt trên điện thoại, máy tính bảng. Khi bắt đầu dùng máy tính để học, nhiều em tự mò ra kiểu gõ hai ngón và giữ luôn thói quen đó tới lớn. Sửa một thói quen đã quen mười năm khó hơn nhiều so với dạy đúng từ đầu.
Ở Việt Nam, chương trình môn Tin học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 bắt đầu từ lớp 3, có nội dung làm quen bàn phím, chuột và tập gõ phím đúng cách. Phụ huynh có thể hỗ trợ ở nhà để con không chỉ biết bàn phím có những phím gì mà còn đặt tay đúng và gõ không nhìn.
Học gõ phím đúng cách không làm trẻ giỏi hơn bạn khác, mà giúp việc dùng máy tính để học nhẹ nhàng hơn: viết một đoạn văn, tra một từ, soạn một bài trình bày mà không bị chậm vì phải tìm phím.
Tuổi nào bắt đầu: dấu hiệu sẵn sàng quan trọng hơn con số
Không có một độ tuổi cố định cho mọi trẻ. Thay vì nhìn tuổi, hãy nhìn bốn dấu hiệu:
| Dấu hiệu | Cách kiểm tra đơn giản |
|---|---|
| Bàn tay đủ lớn | Cho trẻ đặt bốn ngón tay trái lên A S D F và bốn ngón phải lên J K L ;. Nếu ngón út và ngón trỏ phải căng hết mức mới chạm, tay còn nhỏ. |
| Thuộc chữ cái | Trẻ đọc và viết được bảng chữ cái, nhận ra chữ in hoa trên phím ứng với chữ thường trên màn hình. |
| Ngồi tập trung được | Trẻ ngồi làm một việc yên tĩnh khoảng mười lăm phút mà không quá bứt rứt. |
| Có hứng thú | Trẻ tò mò muốn gõ tên mình, gõ lời nhắn cho ông bà, viết một câu chuyện ngắn. |
Với trẻ nhỏ hơn, khoảng 5 đến 6 tuổi, có thể cho làm quen một cách nhẹ nhàng: tìm các chữ trong tên mình trên bàn phím, gõ bằng ngón trỏ, nhận biết phím cách và phím Enter. Không cần ép đặt tay mười ngón ở giai đoạn này.
Chuẩn bị chỗ ngồi cho trẻ
Bàn máy tính trong nhà thường được kê theo chiều cao người lớn. Trẻ ngồi vào sẽ thấy bàn phím cao tới ngực, vai nhún lên, chân lơ lửng. Tư thế này khiến trẻ mỏi nhanh và dễ chán.
- Nâng chỗ ngồi: dùng ghế chỉnh độ cao hoặc kê một tấm đệm chắc chắn, tới khi khuỷu tay trẻ ngang mặt bàn phím.
- Kê chân: đặt một ghế đẩu thấp hoặc thùng gỗ dưới chân để bàn chân trẻ đặt phẳng, không đung đưa.
- Màn hình: hạ thấp hoặc lùi ra xa để trẻ không phải ngửa cổ. Khoảng cách từ mắt tới màn hình nên xa hơn khoảng cách đọc sách.
- Bàn phím: nếu có thể, dùng một bàn phím rời kích thước nhỏ gọn, đặt sát mép bàn. Bàn phím laptop cũng dùng được nhưng nên tắt bàn rê khi trẻ tập.
Cách tập: ngắn, đều, vui
Thời lượng
Mỗi buổi 10 đến 15 phút là đủ với trẻ tiểu học, bốn đến năm buổi mỗi tuần. Buổi tập dài hơn dễ khiến trẻ mỏi tay, mất tập trung, rồi bắt đầu nhìn phím và gõ bừa. Thời gian tập gõ cũng là thời gian trước màn hình, nên tính chung vào giới hạn màn hình mỗi ngày mà gia đình đã thống nhất.
Thứ tự
- Tuần 1–2: làm quen hàng cơ sở. Tìm gai F, J; đặt tay; gõ A S D F J K L. Có thể đặt tên vui cho từng ngón, ví dụ "nhà của ngón trỏ là chữ F".
- Tuần 3–4: chữ đơn giản. Những chữ không dấu ngắn mà trẻ biết: ba, ca, la, na, hoa, đi (Telex: ddi). Gõ tên các thành viên trong nhà.
- Tháng thứ hai: hàng trên và hàng dưới. Thêm dần từng cặp phím, mỗi tuần một hai cặp.
- Tháng thứ ba: chữ có dấu. Giới thiệu dấu thanh qua kiểu gõ Telex, bắt đầu từ các dấu nằm trên hàng cơ sở (sắc, huyền, nặng), rồi tới hỏi, ngã.
Lộ trình cho trẻ chậm hơn nhiều so với người lớn, và như thế là đúng. Mục tiêu là trẻ gõ đúng ngón, thoải mái, chứ không phải gõ nhanh.
Nội dung gõ
Trẻ gõ hăng hái hơn khi chữ gõ ra có ý nghĩa với chúng. Một số gợi ý:
- Gõ tên mình, tên bạn thân, tên thú cưng.
- Gõ lời nhắn ngắn gửi ông bà rồi in ra tặng.
- Gõ lại câu đố, câu ca dao ngắn mà trẻ đã thuộc.
- Gõ danh sách đồ cần mang đi dã ngoại, danh sách món ăn cuối tuần.
- Viết tiếp một câu chuyện do bố mẹ mở đầu.
Những điều nên tránh
| Nên tránh | Vì sao | Thay bằng |
|---|---|---|
| Bấm giờ, chấm điểm tốc độ | Trẻ sẽ gõ vội, nhìn phím, sai ngón để có con số đẹp | Ghi lại những gì con đã làm được: "hôm nay con gõ được cả hàng trên" |
| So sánh với anh chị, bạn bè | Mỗi trẻ phát triển vận động tinh khác nhau; so sánh làm trẻ nản | So con với chính con tuần trước, bằng lời khen cụ thể |
| Buổi tập dài khi trẻ đã mệt | Trẻ tập sai, và nhớ cảm giác khó chịu với việc gõ phím | Dừng khi trẻ còn muốn tập thêm |
| Sửa lỗi liên tục từng phím | Trẻ thấy mình luôn sai | Nhắc một điều mỗi buổi, ví dụ chỉ nhắc "nhớ về nhà F, J" |
| Để trẻ tự tập với bàn phím quá cao | Tư thế sai thành thói quen | Chỉnh chỗ ngồi trước khi bắt đầu |
Phụ huynh không biết gõ mười ngón có dạy con được không
Được. Phụ huynh không cần gõ nhanh để dạy, chỉ cần biết bản đồ phân ngón và để ý con có đặt tay đúng không. Thậm chí cùng học với con là một cách tốt: trẻ thấy bố mẹ cũng phải tập, cũng gõ sai, cũng chậm lúc đầu, và hiểu rằng gõ phím là thứ ai cũng phải học.
Nếu bố mẹ đang gõ hai ngón, cũng không sao. Trẻ sẽ hỏi "sao bố gõ khác con?", và đó là lúc giải thích rằng bố học theo cách cũ, còn con đang học cách giúp gõ dễ hơn về sau.
Trẻ gõ trên máy tính bảng và điện thoại thì sao
Gõ trên màn hình cảm ứng và gõ trên bàn phím vật lý là hai kỹ năng khác nhau. Gõ cảm ứng dùng ngón cái hoặc ngón trỏ, không có gai định vị, không có cảm giác phím. Kỹ năng này trẻ tự học được rất nhanh, nhưng không thay thế được gõ mười ngón trên bàn phím. Nếu gia đình chỉ có máy tính bảng, có thể dùng bàn phím rời kết nối không dây để trẻ tập; nhớ đặt máy tính bảng trên giá cho màn hình đứng thẳng.
Góc nhìn hôm nay: điều quan trọng nhất là con không sợ bàn phím
Gõ phím là kỹ năng sống lâu dài, không phải một bài kiểm tra. Một đứa trẻ tám tuổi gõ chậm nhưng đúng ngón và thích viết những câu chuyện nhỏ trên máy có nền tảng tốt hơn một đứa trẻ bị ép gõ nhanh rồi chán bàn phím. Hãy để con tiến từng bước, khen những tiến bộ cụ thể, và dừng khi con mệt.
Nếu con có biểu hiện khó khăn kéo dài với các động tác tay như cầm bút, cài cúc, hoặc kêu đau tay khi gõ, nên trao đổi với giáo viên và đưa con đi khám để được tư vấn, thay vì cố ép tập.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì học gõ mười ngón được?
Nhiều trẻ sẵn sàng vào khoảng 7 đến 9 tuổi, khi bàn tay đủ lớn để đặt tám ngón trên hàng phím cơ sở và đã đọc viết thành thạo. Mỗi trẻ phát triển khác nhau, nên hãy nhìn dấu hiệu sẵn sàng hơn là con số tuổi.
Mỗi ngày trẻ nên tập gõ phím bao lâu?
Khoảng 10 đến 15 phút mỗi buổi, bốn đến năm buổi mỗi tuần là đủ với trẻ tiểu học. Thời gian này nên tính chung vào giới hạn màn hình hằng ngày của trẻ. Nên dừng khi trẻ còn hứng thú thay vì kéo dài tới lúc trẻ mệt.
Có nên bấm giờ đo tốc độ gõ của trẻ không?
Không nên. Bấm giờ dễ khiến trẻ gõ vội, nhìn phím và sai ngón để có con số đẹp. Hãy ghi lại những gì trẻ đã làm được và khen những tiến bộ cụ thể.
Trẻ nên học gõ Telex hay VNI?
Phần lớn sách và lớp học hiện nay dạy Telex. Telex dùng chữ cái để tạo dấu nên tay trẻ không phải vươn lên hàng số, phù hợp khi tập mười ngón. Quan trọng là cả nhà dùng cùng một kiểu để trẻ không bị lẫn.
Bố mẹ không biết gõ mười ngón có dạy con được không?
Được. Bố mẹ chỉ cần biết bản đồ phân ngón và để ý con đặt tay đúng. Cùng học với con cũng là cách tốt để con thấy việc tập gõ là bình thường với mọi người.
