Ba bàn phím người Việt dùng nhiều nhất trên điện thoại là bàn phím có sẵn của iPhone, Gboard của Google và Laban Key của VNG. Cả ba đều gõ được tiếng Việt có dấu theo kiểu Telex, có gợi ý từ và gõ bằng giọng nói ở mức khác nhau. Khác biệt nằm ở số kiểu gõ và tuỳ chọn, cách xử lý quyền riêng tư, và việc bàn phím có sẵn của iPhone luôn được dùng ở ô mật khẩu còn bàn phím bên thứ ba thì không.
Bài này so sánh theo những tiêu chí người dùng thật sự cảm nhận, kèm phép thử năm phút để tự chọn. Cách cài đặt từng bước trên từng dòng máy thay đổi theo phiên bản nên chỉ nêu ý chính.
Gõ tiếng Việt trên màn hình cảm ứng khác gì bàn phím máy tính
Trên màn hình nhỏ, mỗi lần chạm tốn công hơn, dễ chạm trượt hơn. Ba cách gõ dấu phổ biến:
| Cách | Ví dụ gõ "việt" | Ưu | Nhược |
|---|---|---|---|
| Telex trên bố cục chữ | v-i-e-e-j-t | không phải đổi trang phím | nhiều lần chạm |
| VNI | v-i-e-6-5-t | quen với người dùng VNI trên máy tính | phải chuyển sang trang số hoặc dùng bố cục có hàng số |
| Gõ không dấu rồi chọn gợi ý | v-i-e-t, chọn "việt" | ít chạm nhất | phụ thuộc gợi ý đoán đúng |
Nhiều người gõ nhanh trên điện thoại kết hợp cả ba: Telex cho chữ hiếm, chọn gợi ý cho chữ thông dụng, và gõ bằng giọng nói cho tin dài.
Bàn phím có sẵn của iPhone
- Cài: Cài đặt → Cài đặt chung → Bàn phím → Bàn phím → Thêm bàn phím mới → Tiếng Việt.
- Kiểu gõ: gõ theo quy ước Telex trên bố cục QWERTY. Các bản iOS khác nhau có thể có thêm lựa chọn bố cục; xem trong phần chọn bố cục khi thêm bàn phím tiếng Việt.
- Bộ máy: theo trang chính thức của Unikey, bộ máy Unikey được tích hợp vào bàn phím tiếng Việt của iOS từ bản iOS 4.0 (2010).
- Điểm mạnh: không phải cài gì, không phải cấp quyền thêm, luôn được dùng ở ô mật khẩu, đồng bộ "Thay thế văn bản" với máy Mac qua iCloud.
- Điểm yếu: ít tuỳ chọn tinh chỉnh hơn bàn phím bên thứ ba.
Gboard
- Có trên: Android (nhiều máy cài sẵn) và iPhone.
- Tiếng Việt: thêm ngôn ngữ Tiếng Việt trong cài đặt Gboard, chọn kiểu gõ trong các lựa chọn Gboard đưa ra cho tiếng Việt (Telex và các kiểu khác tuỳ phiên bản).
- Điểm mạnh: gợi ý từ, gõ bằng giọng nói tiếng Việt, gõ đa ngôn ngữ (bật cả tiếng Việt và tiếng Anh, bàn phím tự gợi ý theo ngữ cảnh), từ điển cá nhân có lối tắt (gõ tắt).
- Lưu ý: một số tính năng như gõ bằng giọng nói có thể cần kết nối mạng tuỳ thiết bị.
Laban Key
- Của: VNG, công ty công nghệ Việt Nam.
- Có trên: Android và iPhone.
- Điểm mạnh: làm riêng cho tiếng Việt, có Telex và VNI, nhiều tuỳ chọn hiển thị, gõ tắt, gợi ý từ tiếng Việt; được nhiều người dùng VNI trên máy tính chọn vì có kiểu gõ quen tay.
- Lưu ý: danh sách tính năng thay đổi theo bản cập nhật; đọc mô tả mới nhất trên kho ứng dụng.
So sánh theo tiêu chí
| Tiêu chí | iPhone có sẵn | Gboard | Laban Key |
|---|---|---|---|
| Phải cài thêm | không | có trên iPhone; nhiều máy Android có sẵn | có |
| Kiểu gõ tiếng Việt | Telex (và bố cục khác tuỳ phiên bản) | Telex và lựa chọn khác tuỳ phiên bản | Telex, VNI |
| Dùng ở ô mật khẩu trên iPhone | có | không, iOS tự chuyển về bàn phím hệ thống | không, iOS tự chuyển về bàn phím hệ thống |
| Quyền cần cấp trên iPhone | không | "Cho phép truy cập đầy đủ" cho một số tính năng | "Cho phép truy cập đầy đủ" cho một số tính năng |
| Gõ tắt | Thay thế văn bản của hệ thống | từ điển cá nhân có lối tắt | có |
| Gõ song ngữ Việt – Anh | chuyển bàn phím bằng nút quả địa cầu | bật nhiều ngôn ngữ cùng lúc | chuyển chế độ trong bàn phím |
Quyền riêng tư: điều nên biết trước khi cài
Bàn phím thấy mọi thứ bạn gõ: tin nhắn, địa chỉ, số tài khoản. Vì vậy:
- Trên iPhone, Apple không cho bàn phím bên thứ ba hoạt động ở ô mật khẩu: khi bạn chạm vào ô mật khẩu, máy tự chuyển về bàn phím hệ thống. Đây là lớp bảo vệ có sẵn.
- Bàn phím bên thứ ba trên iPhone hỏi quyền "Cho phép truy cập đầy đủ" (Allow Full Access) để dùng mạng, gợi ý nâng cao. Không bật thì nhiều tính năng tắt, nhưng gõ cơ bản vẫn chạy.
- Trên Android, bàn phím bên thứ ba được cấp quyền rộng hơn; hệ điều hành thường hiện cảnh báo khi bạn bật bàn phím mới. Chỉ cài từ kho ứng dụng chính thức, của nhà phát triển có tên tuổi.
- Tránh các bàn phím "đẹp", "nhiều hiệu ứng" của nhà phát triển lạ, nhất là khi chúng đòi nhiều quyền không liên quan đến gõ chữ.
Phép thử năm phút để chọn
- Cài hoặc bật cả hai bàn phím bạn định so.
- Gõ cùng một tin nhắn mẫu: "Chiều nay anh qua đón con lúc 5 giờ, nhớ mang theo áo mưa nhé." Đếm thời gian, đếm số lần phải sửa.
- Gõ thêm một câu có từ tiếng Anh: "Gửi file PDF qua Zalo giúp em." Xem bàn phím có "sửa bậy" từ tiếng Anh không.
- Thử gõ bằng giọng nói cùng câu đầu.
- Thử gõ một chữ hiếm: "khuếch", "thuở", "ngoằn ngoèo".
Bàn phím nào ít phải sửa nhất ở bước 2 và 3 thường là bàn phím hợp với bạn, bất kể nó có bao nhiêu tính năng phụ.
Mẹo gõ nhanh hơn trên bất kỳ bàn phím nào
- Tận dụng gợi ý: gõ hai, ba chữ cái đầu rồi chọn từ trên thanh gợi ý thay vì gõ hết.
- Tạo gõ tắt cho địa chỉ, câu chào hay gửi khách, tên công ty.
- Gõ bằng giọng nói cho tin dài, rồi soát lại; nhất là khi đang đi đường (dừng lại an toàn trước khi cầm máy).
- Tắt tự sửa nếu bàn phím liên tục đổi chữ đúng thành chữ sai; giữ lại gợi ý.
- Chỉnh độ cao bàn phím hoặc chế độ một tay nếu hay chạm trượt trên máy màn hình lớn.
Góc nhìn hôm nay
Bàn phím điện thoại thay đổi nhanh: thêm gợi ý câu, viết lại bằng trí tuệ nhân tạo, gõ bằng giọng nói ngày càng chính xác. Nhưng tiêu chí chọn vẫn đơn giản: gõ tiếng Việt đúng, ít phải sửa, không đòi quyền thừa. Người dùng iPhone mà không gặp vấn đề gì với bàn phím có sẵn thì không cần cài thêm. Người dùng Android có thể bắt đầu với Gboard có sẵn, thử Laban Key nếu muốn kiểu gõ VNI hay thêm tuỳ chọn tiếng Việt.
Câu hỏi thường gặp
Bàn phím iPhone gõ tiếng Việt kiểu gì?
Bàn phím tiếng Việt có sẵn của iPhone gõ theo quy ước Telex trên bố cục chữ: aa ra â, dd ra đ, s f r x j là năm dấu. Một số phiên bản iOS có thêm lựa chọn bố cục khác khi thêm bàn phím.
Laban Key và Gboard cái nào tốt hơn?
Không có câu trả lời chung. Laban Key làm riêng cho tiếng Việt, có cả Telex và VNI; Gboard mạnh về gõ đa ngôn ngữ và giọng nói. Hãy gõ thử cùng một tin nhắn trên cả hai và chọn cái ít phải sửa hơn.
Vì sao bàn phím Laban Key hay Gboard tự đổi sang bàn phím khác khi gõ mật khẩu trên iPhone?
Vì iOS không cho bàn phím bên thứ ba hoạt động ở ô mật khẩu, máy tự chuyển về bàn phím hệ thống để bảo vệ thông tin. Đây là hành vi bình thường.
Có nên bật "Cho phép truy cập đầy đủ" cho bàn phím không?
Chỉ bật cho bàn phím của nhà phát triển bạn tin cậy và khi cần tính năng đòi quyền đó. Không bật thì nhiều tính năng nâng cao tắt nhưng gõ cơ bản vẫn được.
Gõ VNI trên điện thoại được không?
Được với các bàn phím có kiểu gõ VNI như Laban Key. Tuy nhiên trên điện thoại, VNI thường phải chuyển sang trang số, nên nhiều người thấy Telex tiện hơn.
