Học gõ Telex trong một buổi là việc làm được: khoảng hai tiếng, chia sáu chặng từ dễ tới khó, mỗi chặng chỉ thêm một quy tắc mới và luyện trên danh sách chữ chọn sẵn. Hết buổi, bạn gõ được mọi chữ tiếng Việt, dù còn chậm. Tốc độ đến sau, qua vài tuần gõ hằng ngày; nhưng phần "biết gõ" thì một buổi là đủ.
Bài này là giáo án tự học: thứ tự chặng, danh sách chữ cho từng chặng, bài kiểm tra cuối buổi và cách luyện tiếp. Bảng phím đầy đủ nằm ở bài Kiểu gõ Telex: bảng phím đầy đủ; ở đây chỉ tập trung vào luyện.
Chuẩn bị trước khi bắt đầu
- Bộ gõ: cài Unikey, EVKey, OpenKey hoặc bật bàn phím Vietnamese Telex có sẵn của Windows, Telex của macOS. Chọn kiểu gõ Telex, bảng mã Unicode.
- Tuỳ chọn: bật "bỏ dấu tự do" và "kiểm tra chính tả" nếu bộ gõ có.
- Chỗ gõ: một trang soạn thảo trống (Notepad, Word, Google Docs). Tránh gõ trong ô tìm kiếm của trình duyệt khi đang tập, vì chức năng tự hoàn thành có thể làm sai chữ.
- Đồng hồ: hẹn giờ cho từng chặng, nghỉ 5 phút sau chặng 3.
- Tư thế: ngồi thẳng, mắt ngang màn hình. Nếu đang học gõ mười ngón thì giữ tay ở hàng phím cơ sở; nếu chưa, cứ gõ theo cách quen, học Telex trước đã.
Chặng 1 (15 phút): năm dấu thanh
Chỉ học s, f, r, x, j trên các chữ không có dấu mũ, móc. Mỗi chữ gõ dấu ở cuối.
| Dấu | Phím | Gõ năm chữ này, mỗi chữ ba lần |
|---|---|---|
| sắc | s | cá (cas), bán (bans), tóc (tocs), lá (las), núi (nuis) |
| huyền | f | bà (baf), nhà (nhaf), làm (lamf), mình (minhf), ngày (ngayf) |
| hỏi | r | hỏi (hoir), nhỏ (nhor), cả (car), thả (thar), bảo (baor) |
| ngã | x | mã (max), nhã (nhax), lão (laox), ngã (ngax), mĩ (mix) |
| nặng | j | bạn (banj), học (hocj), mạnh (manhj), lạnh (lanhj), chị (chij) |
Sau đó gõ liền câu: "nhà bà cả có cá" (nhaf baf car cos cas), "bạn học bài" (banj hocj baif). Mục tiêu chặng 1: không phải nghĩ phím nào là dấu nào.
Chặng 2 (20 phút): â, ê, ô, ă, ơ, ư, đ
Thêm các chữ có dấu phụ. Quy tắc: gõ đôi aa, ee, oo; thêm w sau a, o, u; dd cho đ.
| Chữ | Danh sách luyện |
|---|---|
| â | cân (caan), tâm (taam), sân (saan), mây (maay), cấp (caaps) |
| ê | đêm (ddeem), mê (mee), bên (been), tết (teets), mệt (meetj) |
| ô | cô (coo), tôi (tooi), ông (oong), số (soos), một (mootj) |
| ă | ăn (awn), năm (nawm), mắt (mawts), nặng (nawngj), bắc (bawcs) |
| ơ | cơm (cowm), mở (mowr), lớn (lowns), nhớ (nhows), thơ (thow) |
| ư | tư (tuw), như (nhuw), những (nhuwngx), sữa (suwax), chữ (chuwx) |
| đ | đi (ddi), đó (ddos), đẹp (ddepj), đỏ (ddor), đất (ddaats) |
Câu luyện: "tôi ăn cơm với mẹ" (tooi awn cowm vowis mej), "đêm nay trăng sáng" (ddeem nay trawng sangs). Nếu bạn quen gõ dấu thanh trước dấu phụ ("taasm"), không sao, miễn ra đúng chữ.
Chặng 3 (20 phút): cụm nguyên âm khó
Đây là chặng quan trọng nhất. Gõ chậm, đọc kỹ từng chữ ra màn hình.
| Cụm | Danh sách luyện | Chú ý |
|---|---|---|
| ươ | người (nguowif), được (dduowcj), nước (nuowcs), đường (dduongwf), trường (truongwf) | một chữ w đủ cho cả "uo" |
| uô | muốn (muoons), buồn (buoonf), cuộc (cuoocj), chuông (chuoong), uống (uoongs) | chỉ gõ đôi o |
| iê / yê | tiếng (tieengs), biển (bieenr), yêu (yeeu), chuyện (chuyeenj), nghiêng (nghieeng) | gõ đôi e |
| ưa / ươi | mưa (muwa), cửa (cuwar), mười (muowif), cười (cuowif), tươi (tuowi) | ươi cần w sau "uo" |
| oa / oe / uy | hoa (hoa), hoàng (hoangf), khoẻ (khoer), thuý (thuys), khuyên (khuyeen) | chỗ có tuỳ chọn kiểu đặt dấu |
Câu luyện: "người ta thường uống nước khi trời nóng" và "tiếng mưa rơi ngoài cửa sổ". Tự soạn chuỗi phím trước khi gõ để nhớ quy tắc.
Nghỉ 5 phút. Đứng dậy, thả lỏng vai và cổ tay.
Chặng 4 (15 phút): qu, gi và chữ dễ đặt dấu sai
| Nhóm | Danh sách luyện |
|---|---|
| qu + nguyên âm | quả (quar), quà (quaf), quý (quys), quyển (quyeenr), quên (queen) |
| gi + nguyên âm | già (giaf), giá (gias), giữa (giuwax), giường (giuongwf), giếng (gieengs) |
| gi đứng một mình | gì (gif), gìn (ginf) |
| ua / ia | của (cuar), mùa (muaf), kìa (kiaf), mía (mias), đĩa (ddiax) |
Kiểm tra: đọc lại từng chữ trên màn hình, xem dấu có nằm đúng chỗ không: "quả" dấu trên a, "của" dấu trên u, "già" dấu trên a, "gì" dấu trên i. Bài Gõ chữ có "uo", "ua", "qu", "gi" giải thích vì sao.
Chặng 5 (15 phút): chữ hoa, gõ lặp và sửa sai
- Chữ hoa: "Việt Nam" (Vieejt Nam), "Đà Nẵng" (DDaf Nawngx), "Huế" (Huees), "Cần Thơ" (Caanf Thow). Giữ Shift cho chữ cái đầu là đủ; với chữ Đ, gõ "DD" hoặc "Dd" đều được ở phần lớn bộ gõ.
- Gõ lặp để lấy chữ gốc: "buss" ra "bus", "ddd" ra "dd", "ww" ra "w".
- Đổi dấu không cần xoá chữ: gõ "banf" ra "bàn", gõ tiếp "s" sẽ thành "bán". Gõ "z" để bỏ dấu.
Bài tập: gõ "bàn", rồi không xoá, lần lượt đổi thành bán, bản, bạn, bãn, ban chỉ bằng cách gõ thêm phím dấu. Đây là kỹ năng sửa lỗi nhanh nhất của Telex.
Chặng 6 (20 phút): đoạn văn liền mạch
Gõ chép đoạn sau, không nhìn bảng phím. Đoạn có đủ các chữ khó đã luyện:
Buổi sáng ở quê, tiếng gà gáy từ sớm. Mẹ dậy nấu cơm, bố ra vườn tưới rau. Những đứa trẻ trong xóm rủ nhau đi học, vừa đi vừa cười nói. Con đường đất đỏ chạy qua cánh đồng lúa xanh, xa xa là dòng sông uốn quanh chân núi. Chiều về, khói bếp bay lên, cả nhà quây quần bên mâm cơm, kể cho nhau nghe chuyện một ngày.
Gõ ba lần. Lần một chậm, đúng là được. Lần hai và lần ba, ghi thời gian, đếm số chữ sai. Đoạn trên khoảng 70 chữ; người mới học xong một buổi thường mất vài phút, sai dưới mười chữ là kết quả tốt.
Bài kiểm tra cuối buổi
Gõ 15 chữ sau mà không nhìn tài liệu. Đạt 13/15 là bạn đã nắm Telex.
| # | Chữ | # | Chữ | # | Chữ |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | nghiêng | 6 | khuyến khích | 11 | quyết định |
| 2 | trường học | 7 | giường ngủ | 12 | thuở nhỏ |
| 3 | hoặc | 8 | rượu | 13 | ngoằn ngoèo |
| 4 | cửa sổ | 9 | đẹp đẽ | 14 | yêu thương |
| 5 | chữ Quốc ngữ | 10 | huơ tay | 15 | bánh chưng |
Đáp án chuỗi phím (một cách gõ, còn nhiều cách khác cũng đúng): nghieeng, truongwf hocj, hoawcj, cuwar soor, chuwx Quoocs nguwx, khuyeens khichs, giuongwf ngur, ruouwj, ddepj ddex, huow tay, quyeets ddinhj, thuowr nhor, ngoawnf ngoeof, yeeu thuongw, banhs chuwng.
Sau buổi học: tuần đầu tiên
| Ngày | Việc làm (10–15 phút) |
|---|---|
| 1–2 | Gõ lại chặng 3 và 4, rồi gõ chép một đoạn báo ngắn |
| 3–4 | Viết nhật ký năm câu bằng Telex, không nhìn bảng |
| 5 | Gõ lại đoạn văn chặng 6, so thời gian với buổi đầu |
| 6–7 | Chuyển hẳn mọi tin nhắn, email sang gõ có dấu bằng Telex |
Điểm then chốt là ngày 6–7: dùng Telex cho việc thật. Chỉ luyện bài tập thì quên nhanh, dùng hằng ngày thì sau hai tuần tay tự gõ không cần nghĩ.
Lỗi người mới hay mắc
- Gõ dấu giữa chữ rồi dấu nhảy lung tung: tập lại thói quen gõ dấu cuối chữ.
- Quên móc chữ o trong "ươ": ra "đựơc" thay vì "được". Nhớ một chữ w sau "uo" là móc cả hai.
- Gõ "w" đầu từ tiếng Anh thành "ư": gõ "ww" hoặc dùng Simple Telex.
- Chạy hai bộ gõ cùng lúc: chữ ra lặp hoặc lộn xộn. Tắt bớt một bộ.
Câu hỏi thường gặp
Học gõ Telex mất bao lâu?
Khoảng một buổi hai tiếng để biết gõ mọi chữ tiếng Việt. Để gõ nhanh, không phải nghĩ, thường cần thêm hai đến bốn tuần dùng hằng ngày.
Nên học Telex theo thứ tự nào?
Năm dấu thanh trước, rồi các chữ â, ê, ô, ă, ơ, ư, đ, sau đó cụm nguyên âm khó như ươ, uô, iê, cuối cùng là chữ có qu, gi và chữ hoa. Mỗi chặng chỉ thêm một quy tắc mới.
Chữ nào khó gõ nhất trong Telex?
Những chữ có cụm "ươ" như người, được, đường, những chữ có qu, gi như quả, già, và vài chữ hiếm như thuở, huơ, hoặc. Luyện riêng các chữ này giúp tránh phần lớn lỗi.
Có cần học gõ mười ngón cùng lúc với Telex không?
Không bắt buộc. Nhưng nếu định học mười ngón thì học cùng lúc là tiện nhất, vì phím dấu Telex nằm trên hàng chữ và tay không phải rời vị trí.
Trẻ em học gõ Telex được không?
Được, khi trẻ đã đọc viết thành thạo có dấu. Nên chia thành nhiều buổi ngắn 15–20 phút thay vì một buổi dài, và luyện bằng chữ, câu quen thuộc với trẻ.
