Kích thước bàn phím được gọi theo phần trăm so với bàn phím đầy đủ: full-size có khoảng 104 phím gồm cả cụm số bên phải; TKL (tenkeyless) bỏ cụm số, còn khoảng 87 phím; 75% ép gọn hơn nữa nhưng vẫn giữ hàng F1–F12 và phím mũi tên; 60% bỏ luôn hàng F và mũi tên, chỉ còn khoảng 61 phím. Người nhập số liệu nhiều nên giữ cụm số; người gõ chữ tiếng Việt là chính dùng TKL hoặc 75% là vừa, vì chuột nằm gần tay hơn mà không mất phím quan trọng.
Đếm phím: các cỡ phổ biến
Số phím chỉ là con số gần đúng. Hãng nào cũng có thể thêm bớt vài phím đa phương tiện. Bảng dưới đây theo bố cục kiểu Mỹ (ANSI), loại người Việt dùng phổ biến nhất.
| Cỡ | Số phím khoảng | Giữ lại | Bỏ đi |
|---|---|---|---|
| Full-size (100%) | 104 | Tất cả: chữ, số, F1–F12, cụm điều hướng, mũi tên, cụm số | — |
| 96% (còn gọi 1800) | 96–100 | Gần như đủ, kể cả cụm số | Bỏ khoảng trống, dồn cụm điều hướng sát lại |
| TKL (80%, tenkeyless) | 87 | Chữ, số, F1–F12, cụm Insert/Home/PgUp, mũi tên | Cụm số bên phải |
| 75% | 82–84 | Chữ, số, F1–F12, mũi tên; một số phím điều hướng xếp thành cột | Cụm số, khoảng trống giữa các cụm |
| 65% | 66–68 | Chữ, số, mũi tên, vài phím như Delete, PgUp | Hàng F1–F12 (gọi qua phím Fn) |
| 60% | 61 | Chữ, số, phím bổ trợ | Hàng F, mũi tên, cụm điều hướng (gọi qua lớp Fn) |
| 40% | khoảng 40–47 | Chữ cái, phím bổ trợ | Cả hàng số; số và dấu gọi qua lớp phím |
"Lớp phím" (layer) là cách bàn phím nhỏ bù cho phím bị bỏ: giữ phím Fn rồi nhấn một phím khác để ra chức năng khác. Ví dụ trên nhiều bàn phím 60%, Fn + phím số 1 cho ra F1, Fn + I/J/K/L cho ra mũi tên. Mỗi hãng gán khác nhau, nên phải xem hướng dẫn của bàn phím mình.
ANSI và ISO: chuyện phím Enter
Ngoài số phím, còn có khác biệt về hình dạng. Bàn phím kiểu Mỹ (ANSI) có phím Enter dài nằm ngang một hàng và phím Shift trái dài. Bàn phím kiểu châu Âu (ISO) có Enter cao hai hàng hình chữ L ngược và Shift trái ngắn, cạnh đó thêm một phím nhỏ. Bàn phím ISO thường có 105 phím thay vì 104.
Bàn phím laptop là một trường hợp riêng: phần lớn laptop 13–14 inch có bố cục gần với 75% (bỏ cụm số, ép cụm điều hướng vào phím Fn), còn laptop 15–16 inch thường có thêm cụm số thu nhỏ, khiến hàng chữ lệch sang trái so với màn hình. Người gõ nhiều trên laptop có cụm số hay thấy mình phải ngồi lệch người sang trái một chút để tay đặt đúng giữa hàng phím F và J.
Người quen ANSI chuyển sang ISO thường bấm hụt Shift trái và Enter trong vài ngày đầu. Ở Việt Nam, đa số máy dùng ANSI; laptop xách tay từ châu Âu hay gặp ISO.
Gõ tiếng Việt cần những phím nào
Đây là chỗ khác so với lời khuyên trên các diễn đàn nước ngoài. Người gõ tiếng Việt cần nghĩ theo kiểu gõ mình dùng.
Gõ Telex
Telex chỉ dùng phím chữ: dấu thanh bằng s, f, r, x, j, các chữ ă, â, ê, ô, ơ, ư, đ bằng cách lặp chữ hoặc thêm w. Vì vậy bàn phím 60% hay thậm chí 40% vẫn gõ Telex đầy đủ. Hàng số chỉ cần khi gõ con số và một số dấu câu.
Gõ VNI
VNI dùng hàng số 0–9 để bỏ dấu. Bàn phím phải có hàng số riêng trên đầu — tức là từ 60% trở lên. Bàn phím 40% bỏ hàng số sẽ cực kỳ bất tiện với người gõ VNI. Lưu ý: cụm số bên phải (numpad) có thể không được bộ gõ nhận làm phím dấu; người gõ VNI quen dùng hàng số trên.
Phím chuyển Việt – Anh
Nhiều người đặt phím tắt chuyển bộ gõ Việt – Anh bằng tổ hợp có Ctrl, Shift hoặc Alt. Trên bàn phím nhỏ, các phím bổ trợ bên phải (Alt phải, Ctrl phải) đôi khi bị bỏ hoặc gộp vào Fn. Kiểm tra phím tắt của bộ gõ vẫn bấm được trước khi đổi bàn phím.
Ai cần cụm số, ai không
| Người dùng | Cỡ gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Kế toán, thu ngân, nhập liệu số | Full-size hoặc 96% | Cụm số gõ một tay nhanh hơn nhiều so với hàng số trên |
| Thư ký, biên tập viên, sinh viên viết luận | TKL hoặc 75% | Đủ F1–F12 và mũi tên; chuột gần tay hơn |
| Người hay mang bàn phím theo | 65% hoặc 60% | Nhỏ, nhẹ, bỏ vừa ba lô |
| Người lớn tuổi, người mới dùng máy | Full-size | Phím nào cũng có sẵn, không phải nhớ lớp Fn |
| Học sinh tập gõ mười ngón | Full-size hoặc TKL | Giống máy ở trường, máy thi |
Nếu cần cụm số mà vẫn muốn bàn phím gọn, có thể dùng bàn phím TKL kèm một cụm số rời, đặt bên nào tuỳ thích — người thuận tay trái hay đặt bên trái.
Vì sao bàn phím nhỏ lại đỡ mỏi vai
Trên bàn phím full-size, hàng chữ — nơi bạn gõ nhiều nhất — nằm lệch sang trái so với giữa bàn phím, vì cụm số chiếm khoảng 9–10 cm bên phải. Muốn đặt hàng chữ ngay trước người, chuột bị đẩy ra xa. Mỗi lần với chuột, cánh tay phải dang rộng ra ngoài.
Với TKL hay 75%, chuột gần thân hơn, cánh tay phải ít phải dang. Người dùng chuột nhiều xen kẽ gõ chữ thường thấy vai phải đỡ mỏi hơn. Đây là kiến thức phổ thông về tư thế; nếu đau vai gáy kéo dài, nên đi khám thay vì chỉ đổi bàn phím.
Bài tập: tự xác định cỡ bàn phím của mình
- Trong một ngày làm việc bình thường, dán một mẩu giấy nhỏ cạnh bàn phím. Mỗi lần dùng cụm số bên phải, đánh một vạch.
- Cũng đánh vạch mỗi lần dùng F1–F12 (ví dụ F2 sửa ô Excel, F5 tải lại trang, F7 kiểm tra chính tả trong Word).
- Cuối ngày đếm. Cụm số trên 30 lần: giữ full-size hoặc 96%. Dưới 10 lần: TKL hoặc 75% là đủ. Hàng F gần như không dùng và bạn quen phím Fn: có thể thử 65%.
Góc nhìn hôm nay
Bàn phím nhỏ đang là xu hướng, nhất là trong giới chơi bàn phím cơ. Nhưng cỡ bàn phím nên chọn theo công việc, không theo trào lưu. Một kế toán bỏ cụm số để có bàn phím 60% gọn đẹp sẽ chậm đi rõ rệt khi nhập bảng tính. Ngược lại, một biên tập viên gõ chữ cả ngày có thể bỏ cụm số mà không mất gì, còn được lợi chỗ để chuột. Hãy đếm xem mình thật sự dùng phím nào, rồi mới chọn.
Tài liệu tham khảo dễ tìm: trang hỗ trợ của các hãng bàn phím thường có sơ đồ lớp Fn cho từng mẫu; cộng đồng bàn phím cơ quốc tế có bảng kích thước keycap theo từng bố cục.
Câu hỏi thường gặp
Bàn phím TKL là gì?
TKL (tenkeyless) là bàn phím bỏ cụm số bên phải, còn khoảng 87 phím. Nó giữ đủ hàng F1–F12, cụm điều hướng và phím mũi tên, nên hợp với người gõ chữ nhiều nhưng ít nhập số.
Bàn phím 60% có gõ tiếng Việt được không?
Được. Kiểu gõ Telex chỉ cần phím chữ nên gõ đầy đủ trên bàn phím 60%. Kiểu VNI cần hàng số trên, bàn phím 60% vẫn giữ hàng này. Chỉ phím mũi tên và F1–F12 là phải gọi qua phím Fn.
Bàn phím 75% và TKL khác nhau thế nào?
Cả hai đều bỏ cụm số. Bàn phím 75% dồn các cụm phím sát nhau, bỏ khoảng trống và rút gọn cụm Insert/Home, nên nhỏ hơn TKL nhưng vẫn giữ hàng F và mũi tên.
Kế toán nên dùng bàn phím cỡ nào?
Người nhập số nhiều nên dùng bàn phím full-size hoặc 96% có cụm số, hoặc bàn phím nhỏ kèm cụm số rời. Cụm số cho phép gõ số bằng một tay, nhanh hơn nhiều so với hàng số trên.
Bàn phím ISO và ANSI khác gì?
ANSI (kiểu Mỹ) có phím Enter dài một hàng và Shift trái dài. ISO (kiểu châu Âu) có Enter cao hai hàng hình chữ L ngược và Shift trái ngắn kèm thêm một phím. Ở Việt Nam phổ biến loại ANSI.
