Tự sửa (autocorrect) trên điện thoại tự thay chữ bạn vừa gõ bằng chữ mà bàn phím đoán là đúng, ngay khi bạn bấm dấu cách hoặc dấu câu. Với tiếng Việt, nó giúp thêm dấu và sửa lỗi chạm phím, nhưng cũng hay đổi tên riêng, từ địa phương, viết tắt và thuật ngữ thành chữ khác nghĩa. Nên tắt hoặc để ý kỹ khi gõ tên người, địa chỉ, số liệu, mã đơn hàng, hoặc văn bản chuyên ngành; nên giữ khi nhắn tin thường ngày mà hay chạm nhầm phím.
Tự sửa, gợi ý và kiểm chính tả: ba thứ khác nhau
Bàn phím điện thoại thường có ba chức năng dễ nhầm:
| Chức năng | Làm gì | Bạn có quyền chọn không |
|---|---|---|
| Gợi ý từ (thanh gợi ý) | Hiện vài từ phía trên bàn phím để bạn chạm chọn | Có, bạn chủ động chạm |
| Kiểm chính tả | Gạch chân chữ nghi sai, chạm vào để xem gợi ý | Có, bạn quyết định sửa hay không |
| Tự sửa | Tự thay chữ khi bạn bấm dấu cách hoặc dấu câu | Không, máy thay luôn; muốn giữ chữ gốc phải hoàn tác |
Vấn đề chỉ nằm ở chức năng thứ ba, vì nó thay chữ mà không hỏi. Có thể tắt riêng tự sửa mà vẫn giữ gợi ý và gạch chân chữ sai.
Tự sửa làm tốt và làm hỏng những gì với tiếng Việt
Làm tốt
- Sửa lỗi chạm nhầm phím bên cạnh trên bàn phím nhỏ: gõ "nguoif" lệch phím thành "nhuoif", máy đoán lại được "người".
- Thêm dấu cho người gõ không dấu, ở những bàn phím có chế độ này.
- Viết hoa đầu câu, thêm dấu chấm khi chạm hai lần phím cách (tuỳ cài đặt).
Làm hỏng
- Tên riêng: tên người, tên quán, tên phố ít gặp bị đổi thành chữ phổ biến hơn.
- Từ địa phương và tiếng lóng: chữ không có trong từ điển của bàn phím bị "chuẩn hoá" sai ý.
- Viết tắt có chủ ý: mã hàng, ký hiệu chuyên ngành, chữ viết tắt trong nhóm làm việc.
- Chữ tiếng Anh xen kẽ: bàn phím đang ở tiếng Việt cố thêm dấu vào chữ tiếng Anh, hoặc ngược lại.
- Dấu thanh sai mà vẫn là chữ có thật: máy đổi "đổ" thành "đỗ" hoặc ngược lại theo xác suất, câu vẫn đọc trôi nhưng nghĩa khác.
Khi nào nên tắt tự sửa
| Tình huống | Nên làm | Lý do |
|---|---|---|
| Gõ tên người, địa chỉ giao hàng | Tắt hoặc soát kỹ từng chữ | Một chữ sai là giao nhầm, gọi nhầm |
| Gõ mã đơn, số tài khoản, biển số | Tắt | Máy có thể chèn dấu cách, viết hoa, đổi chữ |
| Ghi chép chuyên ngành (y, luật, kỹ thuật) | Tắt hoặc thêm thuật ngữ vào từ điển | Thuật ngữ hay bị đổi thành chữ thường gặp |
| Viết văn, làm thơ, phụ đề | Cân nhắc tắt | Cách dùng chữ riêng của người viết bị "sửa" |
| Nhắn tin hằng ngày, hay chạm nhầm | Giữ | Tiết kiệm thao tác sửa lỗi phím |
| Người lớn tuổi mới dùng điện thoại | Tuỳ người: thử cả hai | Có người cần máy đỡ lỗi chạm phím, có người bối rối khi chữ tự đổi |
Cách tắt và bật
Trên iPhone, iPad
Vào Cài đặt, phần Cài đặt chung, mục Bàn phím. Ở đây có công tắc Tự động sửa (Auto-Correction), cùng với Kiểm tra chính tả, Tự động viết hoa và phím tắt dấu chấm. Có thể tắt riêng Tự động sửa và giữ các mục còn lại. Tên mục có thể khác chút tuỳ phiên bản iOS.
Trên Android với Gboard
Mở phần cài đặt của Gboard (từ biểu tượng bánh răng trên bàn phím, hoặc trong cài đặt hệ thống, mục ngôn ngữ và bàn phím), vào mục Sửa văn bản (Text correction). Có công tắc Tự động sửa, Gợi ý, Tự động viết hoa và dấu chấm khi chạm đúp phím cách.
Bàn phím khác (của hãng máy, bàn phím tiếng Việt cài thêm)
Thường có mục tương tự trong phần cài đặt của chính bàn phím, với tên như sửa lỗi tự động, dự đoán văn bản hoặc tự động hoàn thành. Một số bàn phím tiếng Việt có tuỳ chọn riêng cho việc tự thêm dấu.
Không muốn tắt hẳn? Ba cách dung hoà
- Hoàn tác ngay: trên nhiều bàn phím, bấm xoá ngay sau khi máy tự sửa sẽ trả lại chữ gốc, hoặc thanh gợi ý hiện lại chữ bạn đã gõ để chạm chọn.
- Dạy từ điển: thêm tên người thân, tên công ty, thuật ngữ hay dùng vào từ điển cá nhân của bàn phím. Trên iPhone có thể dùng mục thay thế văn bản (Text Replacement); trên Gboard có từ điển cá nhân. Từ đã thêm sẽ không bị sửa nữa.
- Tách bàn phím theo ngôn ngữ: cài cả bàn phím tiếng Việt và tiếng Anh, chuyển qua lại khi gõ đoạn tiếng Anh dài, thay vì để một bàn phím đoán cả hai thứ tiếng.
Bài tập: đo xem tự sửa giúp hay hại bạn
- Bật tự sửa. Gõ nhanh tin nhắn sau vào ứng dụng ghi chú, không nhìn kỹ, không sửa:
Chị Nguyễn Thị Hường ở hẻm 12 Lê Văn Sỹ nhắn mã đơn VN2048, hẹn 5 giờ chiều giao hàng. - Tắt tự sửa, gõ lại lần nữa cùng tốc độ.
- So hai bản với bản gốc: đếm lỗi của mỗi lần.
- Nếu bản có tự sửa ít lỗi hơn, giữ nó và dạy thêm từ điển. Nếu bản có tự sửa sai tên, sai mã đơn, cân nhắc tắt khi gõ thông tin quan trọng.
Những kiểu tự sửa sai hay gặp với tiếng Việt
Bảng dưới là các kiểu lỗi minh hoạ; chữ bị đổi cụ thể khác nhau tuỳ bàn phím và lịch sử gõ của từng người.
| Kiểu lỗi | Bạn định gõ | Máy có thể đổi thành | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Tên riêng hiếm | tên một người thân ít gặp | một chữ phổ biến gần giống | Tên không có trong từ điển bàn phím |
| Tên địa danh nhỏ | tên một thôn, một con hẻm | tên địa danh lớn hơn, quen hơn | Máy ưu tiên chữ thường gặp |
| Viết tắt nội bộ | mã sản phẩm, ký hiệu phòng ban | chữ tiếng Việt hoặc tiếng Anh có thật | Chuỗi lạ bị coi là lỗi gõ |
| Chữ tiếng Anh xen kẽ | một từ tiếng Anh giữa câu Việt | chữ tiếng Việt có dấu | Bàn phím đang ở chế độ tiếng Việt |
| Dấu thanh | một chữ có dấu ít dùng | chữ cùng vần nhưng dấu khác, hay dùng hơn | Máy chọn theo tần suất |
Cách phòng chung cho cả năm kiểu: nhìn thanh gợi ý trước khi bấm dấu cách, và thêm các tên, mã hay dùng vào từ điển cá nhân.
Góc nhìn hôm nay
Bàn phím điện thoại ngày càng đoán giỏi hơn nhờ học theo cách gõ của từng người, và ngày càng có thêm chức năng viết lại câu. Nhưng càng đoán giỏi, lỗi của nó càng khó thấy: câu sai mà vẫn trơn tru. Thói quen đáng giữ là đọc lại tin nhắn có tên, số, địa chỉ trước khi bấm gửi, bất kể tự sửa đang bật hay tắt.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao tắt tự động sửa trên iPhone?
Vào Cài đặt, phần Cài đặt chung, mục Bàn phím, tắt công tắc Tự động sửa. Bạn vẫn có thể giữ Kiểm tra chính tả để chữ nghi sai được gạch chân mà không bị tự thay.
Làm sao tắt tự sửa trên Gboard?
Mở cài đặt Gboard, vào mục Sửa văn bản, tắt công tắc Tự động sửa. Gợi ý từ trên thanh phía trên bàn phím vẫn có thể giữ lại để chạm chọn khi cần.
Vì sao điện thoại tự đổi tên người khi gõ?
Tên ít gặp không có trong từ điển của bàn phím, nên chức năng tự sửa thay bằng chữ phổ biến hơn. Thêm tên đó vào từ điển cá nhân hoặc tắt tự sửa khi gõ tên sẽ hết.
Tự sửa khác gợi ý từ thế nào?
Gợi ý từ chỉ hiện các lựa chọn để bạn chạm chọn, còn tự sửa thay chữ ngay khi bạn bấm dấu cách mà không hỏi. Có thể tắt tự sửa và giữ gợi ý.
Có nên tắt tự sửa cho người lớn tuổi?
Tuỳ người. Có người hay chạm nhầm phím nên cần tự sửa đỡ lỗi; có người bối rối khi chữ tự đổi. Thử một tuần mỗi chế độ, hỏi lại người dùng thấy cách nào dễ hơn.
